Quran — Vikipediya Məzmuna keç Əsas menyu Əsas menyu yan panelə köçür gizlə Naviqasiya Ana səhifə Kənd meydanı İcma portalı Son dəyişikliklər Təsadüfi məqalə Xüsusi səhifələr Layihələr Seçilmiş məqalələr Seçilmiş siyahılar Yaxşı məqalələr Məqalə namizədləri Mövzulu ay Xüsusi Bizimlə əlaqə Kömək Axtar Axtar Görünüş İanə et Hesab yarat Daxil ol Şəxsi alətlər İanə et Hesab yarat Daxil ol Mündəricat yan panelə köçür gizlə Giriş 1 Etimologiyası 2 Ayə Ayə alt bölməsini göstər/gizlə 2.1 Ayələrin tərtibi 2.2 İlk və son nazil olan ayələr 3 Surə 4 Quranın yazılması 5 Quran elmləri 6 Nazil olma səbəbi (Əsbabul-Nüzul) 7 Nasix və mənsux 8 Möhkəm və mütəşabih ayələr 9 Həqiqət və məcaz 10 Müsəlmanların Qurana baxışları 11 Quranın təhrif olunmamasına dair dəllilər 12 Nüsxələri Nüsxələri alt bölməsini göstər/gizlə 12.1 Ma VI 165 13 Tərcüməsi 14 Həmçinin bax 15 Ədəbiyyat 16 İstinadlar 17 Xarici keçidlər Mündəricatı göstər/gizlət Quran 208 dildə Acèh Адыгабзэ Afrikaans Alemannisch አማርኛ Aragonés Ænglisc अंगिका العربية ܐܪܡܝܐ الدارجة مصرى অসমীয়া Asturianu Авар अवधी تۆرکجه Башҡортса Basa Bali Boarisch Bikol Central Bajau Sama Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Betawi Български भोजपुरी Banjar Bamanankan বাংলা བོད་ཡིག Brezhoneg Bosanski Batak Mandailing Буряад Català 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Нохчийн کوردی Corsu Qırımtatarca Čeština Чӑвашла Cymraeg Dansk Dagbanli Deutsch Zazaki Dolnoserbski ދިވެހިބަސް Ελληνικά English Esperanto Español Eesti Euskara Estremeñu فارسی Fulfulde Suomi Võro Føroyskt Français Arpetan Frysk Gaeilge Kriyòl gwiyannen Gàidhlig Galego گیلکی Avañe'ẽ Ghanaian Pidgin ગુજરાતી Hausa עברית हिन्दी Fiji Hindi Hrvatski Hornjoserbsce Magyar Հայերեն Interlingua Jaku Iban Bahasa Indonesia Interlingue Ilokano ГӀалгӀай Ido Íslenska Italiano 日本語 Patois Jawa ქართული Qaraqalpaqsha Taqbaylit Адыгэбзэ Kabɩyɛ Kumoring Қазақша ភាសាខ្មែរ ಕನ್ನಡ 한국어 Къарачай-малкъар کٲشُر Kurdî Kernowek Кыргызча Latina Lëtzebuergesch Лакку Лезги Lingua Franca Nova Limburgs Ladin Lombard Lietuvių Latviešu Madhurâ मैथिली Basa Banyumasan Malagasy Олык марий Minangkabau Македонски മലയാളം Монгол ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ Moore मराठी Кырык мары Bahasa Melayu Malti Mirandés မြန်မာဘာသာ مازِرونی Napulitano Plattdüütsch नेपाली Li Niha Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål ߒߞߏ Nupe Occitan Oromoo Ирон ਪੰਜਾਬੀ Picard Polski پنجابی پښتو Português Runa Simi Română Armãneashti Русский Русиньскый संस्कृतम् Саха тыла Sicilianu Scots سنڌي Srpskohrvatski / српскохрватски Taclḥit සිංහල Simple English Slovenčina سرائیکی Slovenščina ChiShona Soomaaliga Shqip Српски / srpski Sunda Svenska Kiswahili ꠍꠤꠟꠐꠤ தமிழ் తెలుగు Тоҷикӣ ไทย Türkmençe Tagalog Tolışi Toki pona Türkçe Татарча / tatarça ئۇيغۇرچە / Uyghurche Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Tiếng Việt Walon Winaray Wolof 吴语 მარგალური ייִדיש Yorùbá Vahcuengh ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ 文言 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 中文 IsiZulu Keçidləri redaktə et Məqalə Müzakirə azərbaycanca Oxu Redaktə Vikimətni redaktə et Tarixçəyə bax Alətlər Alətlər yan panelə köçür gizlə Fəaliyyətlər Oxu Redaktə Vikimətni redaktə et Tarixçəyə bax Ümumi Səhifəyə keçidlər Əlaqəli redaktələr Fayl yüklə Daimi keçid Səhifə məlumatları Bu səhifəyə istinad et Qısaldılmış URL əldə et Köhnə ayrışdırıcıya keç Çap et/ixrac Kitab yarat PDF kimi yüklə Çap versiyası Digər layihələrdə Vikianbar Vikisitat Vikimənbə Vikidata elementi Görünüş yan panelə köçür gizlə Vikipediya, azad ensiklopediya Bu məqaləni vikiləşdirmək lazımdır. Lütfən, məqaləni ümumvikipediya və redaktə qaydalarına uyğun şəkildə tərtib edin. Bu məqalədəki məlumatların yoxlanıla bilməsi üçün əlavə mənbələrə ehtiyac var. Lütfən, məqaləyə etibarlı mənbələr əlavə edərək onu təkmilləşdirməyə kömək edin. Mənbəsiz məzmun problemlər yarada və silinə bilər. Problemlər həll edilməmiş şablonu məqalədən çıxarmayın. Daha ətraflı məlumat və ya məqalədəki problemlərlə bağlı müzakirə aparmaq üçün məqalənin müzakirə səhifəsinə diqqət yetirə bilərsiniz. Quran, XII əsr Quran, həmçinin Qurani-Kərim və ya Əl-Quranül-Kərim (ərəb. القُرآن‎, Əl-Quran) — İslam dininin əsas dini kitabıdır. Müsəlmanlar Quranın Allahın vəhy etdiyi sözlər olduğunu hesab edirlər. Quran 114 surədən və 6236 ayədən təşkil edilmişdir. Ən uzun surəsi Bəqərə surəsi (286 ayə), ən qısa surəsi isə Kövsər surəsidir (3 ayə). Quranın ən uzun ayəsi Bəqərə surəsinin 282-ci ayəsidir. Müsəlmanlar Quranın Allah tərəfindən son İslam peyğəmbəri Məhəmmədə baş mələk Cəbrayıl vasitəsilə şifahi olaraq endirildiyinə inanırlar. Məhəmməd 40 yaşında ikən Qədr gecəsindən başlayaraq 632-ci ildə ölümünədək təxminən 23 il ərzində mərhələli şəkildə nazil olub. Müsəlmanlar Quranı Məhəmmədin ən mühüm möcüzəsi, onun peyğəmbərliyinin sübutu və Tövrat, Zəbur və İncil kitabları da daxil olmaqla ilk İslam peyğəmbəri Adəmə nazil olanlarla başlayan bir sıra ilahi mesajların kulminasiya nöqtəsi hesab edirlər. Etimologiyası [redaktə | vikimətni redaktə et] Bəzi Qərb alimləri bu sözün süryani dilindən götürüldüyünü düşünsələr də, müsəlman tədqiqatçıların əksəriyyəti sözün mənşəyinin ərəbcə qara'a sözü olduğunu hesab edir, bu da “oxumaq” mənasını verir. Quranın yenə Quranda gələn bir çox adları vardır. Onun ən çox işlənilən və çox yayılan adı Qurandır, təxminən 70 dəfə işlədilib. Digər adları isə aşağıdakılardır: Əl-Kitab — Quranda 230-dəfə işlənir. Bəzi digər səmavi kitablar üçün də işlənilir. Ümmül-Kitab — Ana kitab mənasına gələn. Bu ad Lövhü-Məhfuz və Fatihə surəsi üçün də işlənmişdir. Əl-Furqan — Haqq ilə batili ayıran deməkdir. Furqan adı altı ayədə işlənir. Əl-Huda — Hidayət edici deməkdir. Əz-Zikr — Zikr həm zikr etmək, həm də şərəf və şərəfli olmaq mənalarına gəlir. Quranın bunlardan başqa Tənzil, Haqq, Ruh, Burhan, Əziz, Şifa, Hikmət, Müheymin, Hablullah, Fasl, Bəyan və bir çox adları da vardır. Qurani-Kərim — İranın Məşhəd şəhərində — Əli tərəfindən yazılmışdır Stanford '07 ikili əlyazmasının sağ səhifəsi. Üst təbəqə Bəkərə surəsinin 265–271-ci ayələridir. İki qat Quranın ilk mətninə edilən əlavələri və bugünkü Quranla fərqləri ortaya qoyur.. Ayə [redaktə | vikimətni redaktə et] Ayə lüğətdə əlamət, ibrət, dəlil, nişan və yüksək bina kimi mənalara gəlir. Quranın hər cümləsi: bir həqiqət nişanəsi, ibrətverici bir öyüd olduğu üçün ayə adını almışdır. Ayələrin sayı haqqında fərqli rəqəmlər verilməkdədir. Ayələrin sayı Nafiyə görə 6217, Şeybəyə görə 6214, kufəlilərə görə 6236, misirlilərə görə 6219, Müfəssir Zəməxşəriyə görə isə 6666-dır. Namaz qılanlar Quranın ilk surəsini olan Fatihəni, ondan sonra isə hər hansı digər surəni oxuyurlar. Ayələrin tərtibi [redaktə | vikimətni redaktə et] Quranın bir endirilmə sırası var. Ayələr, surələr tam endirildikdən sonra Məhəmməd Cəbrayıl ilə Allahın nəzarəti altında bunu yığıb (Məkarim Şirazi ağanın fikrinə əsasən). Bəzi alimlərin fikrincə, nömrələmədə dəyişiklik var. Bununla belə, bütün məzhəblər Quranın təhrif olunmamasını yekdilliklə qəbul edir. İlk və son nazil olan ayələr [redaktə | vikimətni redaktə et] İlk nazil olan ayələrin Ələq surəsinin 1–5-ci ayələri olduğu hesab edilir. Lakin Muddəssir və Fatihə surələrinin də bu ilk nazil olanlar arasında yer aldığına dair rəvayətlər vardır. Mədinədə ilk nazil olan surə Bəqərə surəsidir. Ən son nazil olan ayələrin hansı ayə olduğu barəsində bir neçə görüş vardır. Aşağıda zikr edilən ayələrdən hər birinin ən son nazil olan ayə olduğu ehtimal edilir: Bəqərə surəsi 278 və ya 281-ci ayə, Nisa surəsi 176-cı ayə; Tövbə surəsi 128–129-cu ayələr; Nur surəsi 1–3-cü ayələr, Maidə surəsi 3-cü ayə. Bunların arasında ən çox ehtimal ediləni Maidə surəsinin 3-cü ayəsidir: "Mən bu gün sizin üçün dininizi kamilləşdirdim, sizə olan nemətimi tamamladım və İslamı sizin üçün din olaraq bəyəndim". Surə [redaktə | vikimətni redaktə et] əl Fatihə — Quranın birinci surəsi Surə kəlməsi dərəcə, yüksək rütbə, şərəf, gözəl bina kimi mənalara gəlir. Bir termin olaraq surə Quranın ən az üç ayədən meydana gələn bölümlərindən hər birinə verilən addır. Quranda 114 surə vardır. Hicrətdən öncə Məkkədə 86 və Hicrətdən sonra Mədinədə 28 surə nazil olmuşdur. "Ey insanlar" deyə başlayan surələr Məkkədə, "Ey iman gətirənlər" deyə başlayan surələr və ayələr Mədinədə nazil olanlardır. Quranın 114 surəsindən yalnız Tövbə surəsi "Bismillahir-rəhmanir-rəhim!"-lə başlamır. Buna baxmayaraq, Quranda "Bismillahir-rəhmanir-rəhim" kəlməsi 114 dəfə işlədilib. Belə ki, Nəml surəsinin 30-cu ayəsində Süleyman peyğəmbərin yazdığı məktub "Bismillahir-rəhmanir-rəhim"-lə başlayır. Xəttatlıq, 18-ci əsr. Bruklin Muzeyi. Şiələrə görə, Quranda daha iki surə var: "Əl-Nurin" (surə 115) və "Əl-Vilayə" (surə 116)[1], lakin bu surələr ənənəvi Quran kanonunun bir hissəsi hesab edilmir. Quranın yazılması [redaktə | vikimətni redaktə et] Hər ayə və surə nazil olduğunda Məhəmməd peyğəmbər vəhy katiblərini çağırır və onlara, bu ayələri hansı ayələrin yanına və hansı surəyə yazacaqlarını bildirirdi. Qurani-Kərim yazıları, Bara Qumbad məscidi, Dehli, Hindistan. Şiə mənbələrində qeyd olunur ki, Məhəmmədin vəfatından sonra İmam Əli 6 ay ərzində Quranın surələrini ayəbəayə şəni-nüzul və səbəbi-nüzulla birlikdə yazıb. Bu kitab tamamlanan vaxt Quran hafizlərinin çox olması səbəb göstərilərək ona ehtiyacın olmaması vurğulanıb. Həmin kitab imamlardan bir-birinə ötürülüb. Tipik məscid lampası, emaye şüşədən, Ayət ən-Nur və ya "Nur Ayəsi" ilə (24:35). Ayət ən-Nur və ya "Nur Ayəti" ilə emaye şüşədən tipik məscid lampası. Lakin müharibələr zamanı Quran hafizlərinin kütləvi şəkildə şəhid olması Quranın kitab kimi gələcək nəsillərə ötürmək zərurətini gündəmə gətirib. Bu səbəbdən Ömərin təklifi ilə Zeyd ibn Sabitin başçılığı ilə İmam Əli, Osman, Übeyy ibn Kab, İbn Məsud, Əbu Dərda kimi səhabələrdən meydana gələn bir komissiya qurulub. Çalışmalar nəticəsində Quran bir kitab halına gətirilib. İbn Məsudun təklifi ilə Qurana mushaf adı verilib. Bu mushaf Xəlifə Əbu Bəkirin yanında mühafizə olunmağa başlanıb. Quran ayələri, Şahizində məqbərəsi, Səmərqənd, Özbəkistan. Quran elml…