Elm — Vikipediya Məzmuna keç Əsas menyu Əsas menyu yan panelə köçür gizlə Naviqasiya Ana səhifə Kənd meydanı İcma portalı Son dəyişikliklər Təsadüfi məqalə Xüsusi səhifələr Layihələr Seçilmiş məqalələr Seçilmiş siyahılar Yaxşı məqalələr Məqalə namizədləri Mövzulu ay Xüsusi Bizimlə əlaqə Kömək Axtar Axtar Görünüş İanə et Hesab yarat Daxil ol Şəxsi alətlər İanə et Hesab yarat Daxil ol Mündəricat yan panelə köçür gizlə Giriş 1 Ümumi məlumat 2 Elm tarixi 3 Elm, bilik, təcrübə və nəzəriyyənin fəlsəfəsi 4 Alimlər 5 Beynəlxalq elmi mükafatlar 6 Həmçinin bax 7 Mənbə 8 İstinadlar Mündəricatı göstər/gizlət Elm 249 dildə Аԥсшәа Afrikaans Alemannisch አማርኛ Aragonés Ænglisc अंगिका العربية الدارجة مصرى অসমীয়া Asturianu Авар Kotava Aymar aru تۆرکجه Башҡортса Boarisch Žemaitėška Bikol Central Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Български भोजपुरी Bislama Banjar ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ Bamanankan বাংলা བོད་ཡིག Brezhoneg Bosanski Batak Mandailing Basa Ugi Буряад Català 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Нохчийн Cebuano ᏣᎳᎩ کوردی Qırımtatarca Čeština Kaszëbsczi Чӑвашла Cymraeg Dansk Dagbanli Deutsch Zazaki Kadazandusun Ελληνικά English Esperanto Español Eesti Euskara Estremeñu فارسی Suomi Võro Na Vosa Vakaviti Français Arpetan Nordfriisk Furlan Frysk Gaeilge 贛語 Kriyòl gwiyannen Gàidhlig Galego Avañe'ẽ गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni ગુજરાતી Wayuunaiki Gaelg 客家語 / Hak-kâ-ngî Hawaiʻi עברית हिन्दी Fiji Hindi Hrvatski Kreyòl ayisyen Magyar Հայերեն Արեւմտահայերէն Interlingua Jaku Iban Bahasa Indonesia Interlingue Igbo Ilokano ГӀалгӀай Ido Íslenska Medžuslovjansky Italiano 日本語 Patois La .lojban. Jawa ქართული Qaraqalpaqsha Taqbaylit Kabɩyɛ Tyap Kongo Gĩkũyũ Қазақша ភាសាខ្មែរ ಕನ್ನಡ Yerwa Kanuri 한국어 Къарачай-малкъар کٲشُر Kurdî Kernowek Кыргызча Latina Ladino Lëtzebuergesch Лезги Lingua Franca Nova Limburgs Ligure Ladin Lombard ລາວ Lietuvių Latviešu Madhurâ मैथिली Basa Banyumasan Мокшень Malagasy Олык марий Māori Minangkabau Македонски മലയാളം Монгол ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ ဘာသာမန် मराठी Bahasa Melayu Malti Mirandés မြန်မာဘာသာ Эрзянь مازِرونی Nāhuatl Nedersaksies Plattdüütsch नेपाली नेपाल भाषा Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål Novial ߒߞߏ Nouormand Sesotho sa Leboa Occitan Oromoo ଓଡ଼ିଆ Ирон ਪੰਜਾਬੀ Papiamentu Picard Naijá Polski Piemontèis پنجابی پښتو Português Runa Simi Rumantsch Română Armãneashti Русский Русиньскый संस्कृतम् Саха тыла ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ Sardu Sicilianu Scots سنڌي Srpskohrvatski / српскохрватски Taclḥit සිංහල Simple English Slovenčina سرائیکی Slovenščina Gagana Samoa ChiShona Soomaaliga Shqip Српски / srpski Sranantongo SiSwati Sesotho Sunda Svenska Kiswahili Ślůnski தமிழ் ತುಳು తెలుగు Тоҷикӣ ไทย Türkmençe Tagalog Tolışi Lea faka-Tonga Toki pona Türkçe Xitsonga Татарча / tatarça ChiTumbuka Twi Удмурт Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Tshivenda Vèneto Vepsän kel’ Tiếng Việt West-Vlams Volapük Walon Winaray Wolof 吴语 IsiXhosa მარგალური ייִדיש Yorùbá Vahcuengh Zeêuws ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ 文言 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 中文 IsiZulu Keçidləri redaktə et Məqalə Müzakirə azərbaycanca Oxu Redaktə Vikimətni redaktə et Tarixçəyə bax Alətlər Alətlər yan panelə köçür gizlə Fəaliyyətlər Oxu Redaktə Vikimətni redaktə et Tarixçəyə bax Ümumi Səhifəyə keçidlər Əlaqəli redaktələr Fayl yüklə Daimi keçid Səhifə məlumatları Bu səhifəyə istinad et Qısaldılmış URL əldə et Köhnə ayrışdırıcıya keç Çap et/ixrac Kitab yarat PDF kimi yüklə Çap versiyası Digər layihələrdə Vikianbar Vikisitat Vikidata elementi Görünüş yan panelə köçür gizlə Vikipediya, azad ensiklopediya Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Elm (dəqiqləşdirmə). Bu məqalədə heç bir məlumatın mənbəsi göstərilməmişdir. Lütfən, etibarlı mənbələr əlavə etməklə məqaləni təkmilləşdirməyə kömək edin. Qərəz yaradan mənbəsiz hissələr müzakirəsiz silinə bilər. Seriyanın bir hissəsi Elm Ümumi Elm tarixi Elmi ədəbiyyat Elmi metod Elm fəlsəfəsi Elm sahələri Formal Təbiət elmləri Fiziki Həyat elmləri Sosial elmlər Davranış elmləri Koqnitiv elm Tətbiqi elm Cəmiyyətdə Elm kommunikasiyası Elmi ictimaiyyət Elm təhsili Elmin maliyyələşdirilməsi Elm siyasəti Psevdоelm Alim   Elm portalı Xülasə Kateqoriya Məqalə indeksləri Termin lüğətləri b m r Elm — hadisələrin və gerçəkliyin mahiyyəti haqqında obyektiv biliklərin və informasiyaların əldə edilməsi, toplanması, sistemləşdirilməsi, işlənməsi, yayılması və tətbiqindən ibarət olan insan fəaliyyəti sahəsi[1]. Ümumi məlumat [redaktə | vikimətni redaktə et] Hər hansı bir elm haqqında təsəvvür bu elmin obyektini, predmetini, metod və prinsipini öyrənməkdən başlayır. Elm aşağıdakı şərt və dərketmə komponentlərini özündə birləşdirir: elmi əməyin bölünməsi və birliklərinin yaranması; elmi müəssisələr, sınaq və laborator avadanlıqları; elmi-tədqiqat işlərinin metodları; dərketmə və kateqoriya aparatı; elmi informasiya sistemi; əvvəldən toplanmış bütün biliklər məcmusu. Elm yarandığı gündən insanların əmək məhsuldarlığının artırılması və bunun sayəsində onun rifahının yaxşılaşdırılmasına xidmət etmişdir. Elmlə məşğul olan şəxslərə "alim" deyilir. Onlar insanların arasından öz bacarığı, savadı və düşüncəsi ilə fərqlənirlər. Elm tarixi [redaktə | vikimətni redaktə et] Elm müasir halda XVI – XVII əsr lərdən formalaşmağa başlayıb. Tarixi inkişafında o, texnika və texnologiya çərçivəsindən çıxaraq cəmiyyətin inkişafına ciddi təsir edən faktora çevrildi. XVII əsrdən başlayaraq elmi fəaliyyət hər 10–15 ilə iki dəfə artır (kəşflərin sayı, elmi informasiyalar, elmi işçilərin sayı).[2] Elm, bilik, təcrübə və nəzəriyyənin fəlsəfəsi [redaktə | vikimətni redaktə et] Elm — ağlın, düşüncənin və idrakın əks-sədasıdır. Elm — reallığın və gerçəkliyin ağlı, zəkası və idrakı vasitəsilə məntiqi qavranılmasıdır. Elm üçün rahat və üzdə olan heç nə yoxdur, bu yolda fədai və fədakar olmadan, yüksək məntiqə, elmi əsaslara, nəzəri hazırlıqlara, intuisiyaya malik olmadan konkret və müəyyən uğurlara nail olmaq müşkül məsələdir. Elmin ilkin əsası təcrübədir, yalnız elmi təcrübələrə əsaslanaraq elmə daha yüksək nailiyyətlər bəxş etmək və onu daha mükəmməl nəzəıriyyələrlə zənginləşdirmək olar. Elm və bilik -reallıqlardan əxz olunan, qavranılan mahiyyətdir. Elm — biliklərin təcrübəyə əsaslanan, biliklərin özlərini əsaslandıran və sintezləşdirən, ona nəzəri forma verən tədqiqatların nəticəsidir. Elm və həyatın özü kimi əbədi təkamül və inqilabi proseslərin çıxış nöqtəsi, sonu olmayan epiloqudur. Həyat — elmin qaynağı və əbədi nəğməsidir. Elm — idraki proseslərin törəməsidir. Elm — məntiqin uvertürasıdır. Məntiq — elmi analitikadır, idrakın qlobal fəaliyyətinin arxuitekturasıdır. Elm — yenini yaratmağın və yeni yaradılanın mahiyyəti deməkdir. Elm — görünənin mahiyyətinin, görünməyənin sirrinin açılmasıdır. Elm görünməyəni, lakin fərz ediləni axtarmaqdır. Təfəkkürün intensiv fəaliyyət qabiliyyəti elmi nəticə əldə etmək üçün başlıca şərtdir. Elmlə qazanılan zənginliyin səviyyəsi və mənəvi ucalığı adi tikilmiş binalardan memarlıq üslubu ilə tikilən binaların fərqi qədər cəzbedici və dəyərlidir. Elm və bilik — haqqı heç zaman tam ödənilə bilməyən əbədi kapitaldır. Elm və bilik bütün sirli dünyaların açarıdır. Təcrübə elmin məhək daşıdır. Elm məntiqi sevir, məntiq isə elmin özülüdür. Elm idrakın və təfəkkürün məntiqi yekunudur. Elmsiz və sübutsuz hər şey cəfəngiyyatdır, metafizikadır. Alimlər [redaktə | vikimətni redaktə et] Alimlərin məqsədi mövcud iş şəraitində birbaşa və ya dolayı yolla insanların həyat tərzinin yaxşılaşdırılmasından ibarətdir. Ona görə də, tarix boyu alimlərin işləri dövlətlərdə söz sahibi olan şəxslər və qurumlar tərəfindən dəstəklənmiş və nəzarət edilmişdir. İlk təşkil olunmuş şəkildə aparılan elmi işlərə Qədim Yunanıstanda, Platon akademiyasında rast gəlinir. Əvvəllər elmlə məşğul olan şəxslər saray əyanları kimi xüsusi imtiyazlara malik olsalar da, sonradan onlara verilən elmi dərəcələrlə cəmiyyətdə elitar bir təbəqə yaranmışdır. Beynəlxalq elmi mükafatlar [redaktə | vikimətni redaktə et] Elmi nailiyyətlərə görə alimlərə aşağıdakı nüfuzlu beynəlxalq mükafatlar verilir: Nobel mükafatı — dünyada ən nüfuzlu elmi mükafat. İldə bir dəfə dörd elm sahəsi üzrə verilir Filds medalı — riyaziyyat sahəsində böyük nailiyyələrə görə, İspaniya kralı tərəfindən təqdim edilir Humboldt mukafatı — riyaziyyat sahəsində Aleksandr fon Humboldt Fondu tərəfindən Almaniyada yaşamayan riyaziyyatçılara verilən mükafat Rolf Nevanlinni mükafatı — informatikanın riyazı aspektlərində böyük uğurlara görə Karl Fridrix Qauss mükafatı — digər elmlərdə kəşflər vasitəsilə riyaziyyata böyük töhfələrə görə Kraufurd mükafatı — mükafat astronomiya, riyaziyyat, bioloji elmlər və Yer haqqında elmlər üzrə verilir Abel mükafatı — riyaziyyatın inkişafına töhfəyə görə Şao İfu mükafatı — astronomiya, riyaziyyat, tibb və həyat haqqında elmlərə verilən böyük töhfələrə görə Türinq mükafatı — hesablama texnikası assosiasiyası tərəfindən informatika sahəsində verilən mükafat Beynəlxalq Kral Feysəl mukafatı — "Kral Feysəl fondu" tərəfindən verilən beynəlxalq illik mukafat. "Ərəb Nobel mükafatı" da adlanır Mixail Lomonosov adına böyük qızıl medal — Rusiya Elmlər Akademiyasının ali mükafatı Dmitri Mendeleyev adına böyük qızıl medal — Rusiya Elmlər Akademiyasının kimya elmi sahəsində böyük nailiyyətlərə görə mükafatı Həmçinin bax [redaktə | vikimətni redaktə et] Alim Aspirantura AMEA Elm Tarixi (jurnal) Mənbə [redaktə | vikimətni redaktə et] AMEA Elm və həyat, № 4, səh.23–25, 2016. İstinadlar [redaktə | vikimətni redaktə et] ↑ "Arxivlənmiş surət". 13 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 may 2025. ↑ ""Наука"". 17 fevral 2009 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 noyabr 2011. Elmlər Elmi istiqamətlər  • Elm haqqında Humanitar  • İctimai  • Təbiət  • Texniki  • Tətbiqi Riyaziyyat  • Fizika  • Kimya  • Coğrafiya  • Astronomiya  • Geologiya  • Biologiya  • Tarix  • Dilçilik  • Filologiya  • Fəlsəfə  • Psixologiya  • Sosiologiya  • Antropologiya  • İqtisadiyyat  • İnformatika     …