Medisin – Wikipedia Hopp til innhald Hovudmeny Hovudmeny flytt til sidefeltet gøym Navigering Hovudside Arbeidskontoret Samfunnshuset Siste endringar Tilfeldig side Hjelp Kontakt Eksterne søk På andre prosjekt Wikimedia Commons Wikidata-element Søk Søk Utsjånad Gåver Opprett konto Logg inn Personlege verktøy Gåver Opprett konto Logg inn Innhald flytt til sidefeltet gøym Byrjinga 1 Retningar innan medisinsk kunnskap 2 Grupper av medisinske middel 3 Vestleg medisinsk tradisjon 4 Medisinens historie 5 Medisinsk vitskap og medisinske yrker Vis/skjul underseksjonen Medisinsk vitskap og medisinske yrker 5.1 Grunnleggjande, supplerande og relaterte vitskapar 5.2 Diagnostikk 5.3 Disiplinar i klinisk medisin 6 Medisinsk utdanning 7 Medisinsk arbeidsmarknad 8 Juridiske restriksjonar 9 Medisinske institusjonar 10 Kjelder 11 Bakgrunnsstoff Vis/skjul innhaldslista Medisin 193 språk Afrikaans Alemannisch አማርኛ Aragonés العربية ܐܪܡܝܐ الدارجة مصرى অসমীয়া Asturianu Авар Aymar aru Azərbaycanca تۆرکجه Башҡортса Žemaitėška Bikol Central Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Български भोजपुरी Bislama Bamanankan বাংলা བོད་ཡིག বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী Brezhoneg Bosanski Буряад Català 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Нохчийн Cebuano ᏣᎳᎩ کوردی Corsu Čeština Kaszëbsczi Чӑвашла Cymraeg Dansk Deutsch Zazaki Ελληνικά English Esperanto Español Eesti Euskara Estremeñu فارسی Suomi Võro Føroyskt Français Arpetan Furlan Frysk Gaeilge Kriyòl gwiyannen Gàidhlig Galego Avañe'ẽ Bahasa Hulontalo Gaelg 客家語 / Hak-kâ-ngî עברית हिन्दी Fiji Hindi Hrvatski Kreyòl ayisyen Magyar Հայերեն Արեւմտահայերէն Interlingua Bahasa Indonesia Interlingue Ilokano ГӀалгӀай Ido Íslenska Medžuslovjansky Italiano ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / inuktitut 日本語 Patois Jawa ქართული Qaraqalpaqsha Taqbaylit Қазақша ಕನ್ನಡ 한국어 کٲشُر Kurdî Kernowek Кыргызча Latina Ladino Lëtzebuergesch Lingua Franca Nova Limburgs Ligure ລາວ Lietuvių Latviešu Олык марий Minangkabau Македонски മലയാളം Монгол ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ मराठी Bahasa Melayu Malti Mirandés မြန်မာဘာသာ Napulitano Nedersaksies Plattdüütsch नेपाली Nederlands Norsk bokmål Novial Occitan Oromoo ଓଡ଼ିଆ Ирон ਪੰਜਾਬੀ Picard पालि Polski Piemontèis پنجابی پښتو Português Runa Simi Rumantsch Română Русский Русиньскый Ikinyarwanda संस्कृतम् Саха тыла ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ Sardu Sicilianu Scots سنڌي Srpskohrvatski / српскохрватски Taclḥit සිංහල Simple English Slovenčina Slovenščina ChiShona Soomaaliga Shqip Српски / srpski Seeltersk Sunda Svenska Kiswahili தமிழ் తెలుగు Тоҷикӣ ไทย ትግርኛ Tagalog Tolışi Toki pona Türkçe Xitsonga Татарча / tatarça ChiTumbuka Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Vèneto Vepsän kel’ Tiếng Việt Volapük Walon Winaray Wolof 吴语 მარგალური ייִדיש Vahcuengh 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 中文 IsiZulu Endra lenkjer Artikkel Diskusjon norsk nynorsk Les Endre Endre wikiteksten Sjå historikken Verktøy Verktøy flytt til sidefeltet gøym Handlingar Les Endre Endre wikiteksten Sjå historikken Ålment Lenkjer hit Relaterte endringar Last opp fil Fast lenkje Sideinformasjon Spesialsider Siter denne sida Hent kort URL Byt til den gamle parseren Skriv ut/eksporter Opprett ei bok Last ned som PDF Utskriftsversjon Utsjånad flytt til sidefeltet gøym Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket Opprydding: Denne artikkelen kan ha godt av ei opprydding. Sjå korleis du redigerer ei side og stilmanualen for hjelp. Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask. Sjekk at språket følgjer gjeldande nynorsk rettskriving og grammatikk og har ein konsekvent språkstil. Når dette er gjort, kan du fjerna merket. Staven til Asklepios er eit vestleg symbol for legevitskapen Medisin er eit omgrep ein kan forstå på to ulike måtar. Det viser til vitskapen og yrket til legar, og til lækjemiddel eller medikament. Den første tydinga av ordet viser til kunnskap om å diagnostisere, behandle, kurere og hindre sjukdom, lindre smerte og betre og vedlikehalde helse, og det å praktisere denne kunnskapen. Den andre tydinga av ordet viser til eit stoff som kan brukast med liknande føremål. Retningar innan medisinsk kunnskap [endre | endre wikiteksten] Det finst ei rekkje ulike retningar innan medisin. Denne artikkelen omtalar medisin som vitskap slik den vert praktisert i Europa og Nord-Amerika, den læra som også vert kalla skolemedisin i den hippokratiske tradisjonen. Det finst velutvikla medisinske system i andre delar av verda, som til dømes tradisjonell kinesisk medisin (TKM) og den ayurvediske skolen som opphavleg kjem frå India. Andre tilnærmingar finst i naturmedisin, tradisjonsmedisin eller folkemedisin. Medisin i tablettform. Grupper av medisinske middel [endre | endre wikiteksten] I Noreg vert medisinar delte inn i tre grupper. Det er legemiddel (medikament), naturlegemiddel og naturmiddel. Dei to første vert godkjende og kontrollert av Statens Legemiddelverk. For meir om substansar som vert brukte i pasientbehandling, sjå legemiddel og farmakologi. Vestleg medisinsk tradisjon [endre | endre wikiteksten] (Vestleg) medisin har to aspekt: både som eit fagfelt (ein vitskap) og nytting av denne kunnskapen (medisinske yrke som til dømes lækjar eller kirurg). Evidensbasert medisin (EBM) er eit forsøk på å knytte saman desse to aspekta gjennom å bruke vitskapelege metodar og teknikkar. Dei ulike spesialfelta av den naturvitskapelege medisinen korresponderer med tilsvarande spesialiserte medisinske yrker som jobbar med spesifikke organ eller sjukdommar. Det kan difor vere vanskeleg å skilje mellom vitskapen og yrket. Medisinens historie [endre | endre wikiteksten] Medisinsk vitskap og medisinske yrker [endre | endre wikiteksten] Influensavirus er interessante for fleire greiner av legevitskapen. Utøvinga av eit moderne helsevesen er avhengig av ein aukande gruppe av høgt utdanna fagfolk som må jobbe saman. Lækjarar har mange spesialiseringar og underspesialiseringar som vert lista opp lenger nede i denne artikkelen. Odontologi (tannhelsevitskap) og psykologi vert sett på som separate disipliner frå medisinen, men er ofte sett på som medisinske fagfelt etter ein breiare definisjon av ordet. Yrkesutøvare som sjukepleiarar og jordmødrer behandlar også pasientar og skriv ut medikament i enkelte land. I Noreg kan blant anna tannlækjarar skrive ut antibiotika og svakare smertestillande. Det moderne helsevesenet er avhengig av mange yrkesgrupper, blant dei sjukepleiarar, laborantar, farmasøytar, fysioterapeutar, logopedar, ernæringsfysiologar og bioingeniørar. Grunnlaget for vitskapen for den menneskelege medisinen overlappar veterinærmedisinen. Grunnleggjande, supplerande og relaterte vitskapar [endre | endre wikiteksten] Anatomi er studiet av den fysiske strukturen til organismar. I motsetning til den makroskopiske anatomien, er cytologi og histologi meir opptatt av mikroskopiske strukturar. Biokjemi er studiet av dei kjemiske prosessane i levande organismar, især strukturen og verknaden av deira kjemiske komponentar. Bioetikk er eit felt som er opptatt av forholda mellom biologi, vitskap, medisin og etikk, filosofi og teologi. Biostatistikk er i sin vidaste tyding brukt om statistikk i biologiske fagfelt. Kunnskap i biostatistikk er essensielt i planlegginga, evalueringa og tolkinga av medisinsk forsning. Det er også grunnleggjande i epidemiologien og evidensbasert medisin. Cytologi er det mikroskopiske studiet av individuelle celler. Embryologi er studiet av den tidlege utviklinga av organismar. Human embryologi handlar om utviklinga av fosteret frå kjønnscellar til fødsel. Epidemiologi er studiet av demografien (utbreiinga) av sjukdomsprosessar og inkluderer - men er ikkje avgrensa til - studiet av epidemiar. Farmakologi er studia av medikament og deira verknad. Fysiologi er studiet av den normalt fungerande kroppen. Genetikk er studiet av genar, og deira rolle i biologisk arv. Histologi er studiet av strukturar i biologisk vev med lysmikroskop, elektronmikroskop og histokjemi. Immunologi er studiet av immunsystemet, som til dømes inkluderer både det medfødde og erverva immunsystemet i mennesket. Mikrobiologi er studiet av mikroorganismar, inkludert protozoa, bakteriar, sopp (fungi) og virus. Nevrovitskap er eit samla omgrep på dei vitskapelege disiplinar som er relatert til studiet av nervesystemet. Eit hovudfokus ved nevrovitskap er biologien og fysiologien til den menneskelege hjernen. Patologi er studiet av sjukdommar - årsakene, utviklinga, forløpet og resultatet/etterverknadene. Toksikologi er studiet av skadeverknadene frå medikament og forgiftingar. Diagnostikk [endre | endre wikiteksten] MRI-bilete av ein menneskehjerne. Kliniske laboratorievitskapar er dei kliniske diagnostiske tenestene som bruker laboratorieteknikkar til diagnostisering og behandling av pasientar. Dei fleste av desse tenestene er leia av lækjarar. Det er som regel teknisk personale som utfører sjølve testane, medan lækjarane deltar i analyse av prøvesvara før resultata sendast til rekvirenten. Blodbank eller transfusjonsmedisin er opptatt av blodoverføringar og blodkomponentar. Cellulær patologi handlar om diagnostisering ved bruk av prøver frå vev og celler til pasienten (biopsi) ved å nytte histologiske eller cytologiske metodar. Klinisk kjemi er opptatt av å diagnostisere ved hjelp av biokjemiske analysar av blodet, kroppsvæsker og vev. Hematologi vedrørar diagnosering ved å sjå på endringar i den cellulære samansetjinga av blod og beinmarg så vel som koagulasjonssystemet til blodet. Klinisk mikrobiologi går på in vitro diagnostisering av sjukdommar forårsaka av bakteriar, virus, sopp og parasittar. Klinisk immunologi handlar om forstyrring av immunsystemet og er relatert til kroppens forsvarsmekanismar. Det omhandlar også diagnostisering av allergi. Klinisk nevrofysiologi er eit laboratoriefag der ein arbeider med diagnostikk av sjukdommar i nervesystemet og i musklar; vesentleg med elektrofysiologiske metoder. Radiologi omhandlar bilettaking av menneskekroppen, til dømes røntgen, ultralyd, CT og MR. Intervensjonsradiologi er bruk av avbilding av menneskekroppen - vanlegvis frå CT, ultralyd eller fluoroskopi - til å gjere biopsiar, plassere enkelte tubar og utføre intravaskulære prosedyrar. Nukleær medisin bruker radioaktive substanser for in vivo og in vitro diagnostisering ved enten å avbilde lokaliseringen av radioaktive substansar administrert til pasienten, eller ved å bruke in vitro diagnostiske tester som nyttiggjer seg av radioaktive substansar. Disiplinar i klinisk medisin [endre | endre wikiteksten] Anestesiologi er den kliniske disiplinen som omhandler å gje anestesi (bedøving/smertestiljande) så vel som forskningsfeltet assosiert med det. Dermatologi innbefatter hud og hudsykdommer. Herunder går også kjønnssjukdommar. Akuttmedisin går på diagnose og behandling av akutte og ofte livstruande tilstandar, inkludert traume, kirurgiske, medisinske, pediatriske og psykiatriske nødstilfelle. Allmennmedisin er eit omgrep på fagfeltet til fastlækjaren i allmennpraksis. Feltet går inn på dei fleste sjukdommar som lækjaren møter i allmennpraksis og behandlingen av desse. Intensivmedisin omhandlar behandling av pasienter med seriøse og livstruande sjukdommar eller skader. Intensivmedisin tar i bruk invasive diagnostiske teknikker og (mellombels) utbytting av…