Java — Vikipediya Məzmuna keç Əsas menyu Əsas menyu yan panelə köçür gizlə Naviqasiya Ana səhifə Kənd meydanı İcma portalı Son dəyişikliklər Təsadüfi məqalə Xüsusi səhifələr Layihələr Seçilmiş məqalələr Seçilmiş siyahılar Yaxşı məqalələr Məqalə namizədləri Mövzulu ay Xüsusi Bizimlə əlaqə Kömək Axtar Axtar Görünüş İanə et Hesab yarat Daxil ol Şəxsi alətlər İanə et Hesab yarat Daxil ol Mündəricat yan panelə köçür gizlə Giriş 1 Java platformasının təsnifatı 2 Java dilinin təkamülü 3 JavaScript və Java 4 İmkanlar İmkanlar alt bölməsini göstər/gizlə 4.1 Əsas imkanları 5 Java dilində yazılmış proqramın misalı 6 Ədəbiyyat 7 Həmçinin bax 8 İstinadlar 9 Xarici keçidlər Mündəricatı göstər/gizlət Java 122 dildə Acèh Afrikaans አማርኛ Aragonés العربية الدارجة مصرى অসমীয়া Asturianu تۆرکجه Žemaitėška Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Български বাংলা Bosanski Basa Ugi Català 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ کوردی Corsu Čeština Чӑвашла Cymraeg Dansk Deutsch Ελληνικά English Esperanto Español Eesti Euskara Estremeñu فارسی Suomi Na Vosa Vakaviti Français Gaeilge Galego ગુજરાતી Hausa 客家語 / Hak-kâ-ngî עברית हिन्दी Hrvatski Kreyòl ayisyen Magyar Հայերեն Interlingua Bahasa Indonesia Ido Íslenska Italiano 日本語 ქართული Qaraqalpaqsha Taqbaylit Қазақша ಕನ್ನಡ 한국어 کٲشُر Kurdî Кыргызча Latina Ligure Lombard ລາວ Lietuvių Latviešu Minangkabau Македонски മലയാളം Монгол मराठी Bahasa Melayu မြန်မာဘာသာ नेपाली Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål Occitan ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ Polski Piemontèis پنجابی Português Runa Simi Română Русский संस्कृतम् Саха тыла سنڌي Srpskohrvatski / српскохрватски සිංහල Simple English Slovenčina Slovenščina Soomaaliga Shqip Српски / srpski Svenska Kiswahili தமிழ் తెలుగు Тоҷикӣ ไทย Tagalog Toki pona Türkçe Татарча / tatarça Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Vèneto Tiếng Việt Winaray 吴语 文言 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 中文 Keçidləri redaktə et Məqalə Müzakirə azərbaycanca Oxu Redaktə Vikimətni redaktə et Tarixçəyə bax Alətlər Alətlər yan panelə köçür gizlə Fəaliyyətlər Oxu Redaktə Vikimətni redaktə et Tarixçəyə bax Ümumi Səhifəyə keçidlər Əlaqəli redaktələr Fayl yüklə Daimi keçid Səhifə məlumatları Bu səhifəyə istinad et Qısaldılmış URL əldə et Köhnə ayrışdırıcıya keç Çap et/ixrac Kitab yarat PDF kimi yüklə Çap versiyası Digər layihələrdə Abstrakt Vikipediya Vikianbar Vikikitab Vikidata elementi Görünüş yan panelə köçür gizlə Vikipediya, azad ensiklopediya Bu adın digər istifadə formaları üçün bax: Java (dəqiqləşdirmə). Java Paradiqmalar Strukturlu proqramlaşdırma, obyektyönümlü proqramlaşdırma, Refleksiya Yaradılma tarixi 1995 Müəlliflər Ceyms Qoslinq, Sun Microsystems Tərtibatçılar Sun Microsystems, Oracle[1], Ceyms Qoslinq Fayl sonluğu .java, .class, .jar, .jad və ya .jmod Sonuncu versiyası Java SE 26[2] Təsirlənib C++, C, Ada dili, Smalltalk, Objective-C, Oberon, Eiffel, C# oracle.com/java/  Vikianbarda əlaqəli mediafayllar Java – Sun Microsystems şirkəti tərəfindən təqdim olunan obyektyönlü proqramlaşdırma dilinə və texnologiyalara verilən ümumi ad. Java proqram dili struktur və sintaksisinə görə C proqram dilinə çox yaxındır. Rəsmi olaraq 23 may 1995-ci ildə təqdim olunmuşdur. Başlanğıcda Oak ("palıd") adlandırılan bu dil Ceyms Qoslinq (ing. James Gosling) tərəfindən məişət cihazlarının proqramlaşdırılması üçün yaradılmışdı. Daha sonra bu ad Java ilə əvəz olundu və server proqram təminatının yazılması üçün istifadə olunmağa başladı. Bu proqramlaşdırma dili Java kofe markasının şərəfinə adlandırılmışdır və buna görə də onun rəsmi embleminin üzərində fincanda buxarlanan kofe təsvir olunmuşdur. Java obyektyönümlü proqramlaşdırma dilidir, yəni bütün kodlar siniflərdə(class) təyin edilir və həmin siniflərin çoxu obyektlərə çevrilə bilir. Javadan əvvəlki dillər prosessual(procedural) idi, hansı ki o dillərdə metodlar(routines) var idi,lakin siniflər yox idi. Java həmçinin sinif daxilində fuksional proqramlaşdırmaya da imkan verir, lakin obyekt yönümlü olması Java`nın əsas xüsusiyyətidir. Java kodları JVM daxilində çalışdırılır (run). Hər hansı bir Java proqramı main() metodunun execution`u(işə salınması,çalışdırılması) ilə başladılır. Java yaddaş sızıntısının(memory leaks) qarşısın alır və yaddaşı özü idarə edir[3]. Java platformasının təsnifatı [redaktə | vikimətni redaktə et] Java daxilində bir neçə əsas ailə texnologiyaları mövcuddur: Java SE — Java Standard Edition, Java əsas nəşri, bu nəşrdə Java Runtime Environment, kompilyatorlar, API vardır; İstifadəçi əlavələrin yaradılması üçün və ilk növbədə stolüstü sistemlər üçün münasibdir. Java EE — Java Enterprise Edition, Müəssisə səviyyəsində proqram təminatının yaradılması üçün spesifikasiyalar yığını şəklindədir. Java ME — Java Micro Edition, Java Micro Edition, bu qurğularda, məsələn mobil telefonlarda, qurulanlar sistemləri, hesablama gücü ilə məhdud istifadə üçün yaradılıb. JavaFX — Növbəti addım olan kimi təkamülündə Java Platform Rich Client texnologiyası; Korporativ əlavələr və biznesin qrafik interfeys yaradılması üçün nəzərdə tutulub. Java Card — Texnologiya ilə emal imkanları çox məhdud həcm yerinə, smart-kartlar və digər qurğularda işləyən proqramlar üçün təhlükəsiz mühit yaradır. Java dilinin təkamülü [redaktə | vikimətni redaktə et] Java dilinin yaradılmış versiyaları İl 1.0 23 yanvar 1996 1.1 19 fevral 1997 1.2 8 dekabr 1998 1.3 8 may 2000 1.4 6 fevral 2004 5.0 30 sentyabr 2004 6 11 dekabr 2006 7[4] 7 iyul 2011 7 yenilənmə 1[5] 18 oktyabr 2011 7 yenilənmə 2[6] 12 dekabr 2011 7 yenilənmə 3[7] 14 fevral 2012 8[8] 18 mart2014 9 21 sentyabr 2017 JavaScript və Java [redaktə | vikimətni redaktə et] JavaScript və Java arasında heç bir qohumluq yoxdur. Buna baxmayaraq Java eləcə də C dilinə çox oxşardır. JavaScript klient skriptləşdirmə dilidir. JavaScript internet səhifənin dinamik imkanlarını genişləndirmək məqsədilə istifadə olunur. JavaScript dilində yazılmış modul HTML faylına alt proqram kimi inteqrasiya edilir və standart əmr vasitəsilə HTML kodunun uyğun sətrindən çağırılır. Veb brauzerdə (veb səyyahda) qurulmuş dil interpretatoru hipermətnin həm kodunu, həm də skriptini bütöv sənəd kimi qəbul edərək hər iki verilənləri eyni zamanda emal edir. Java isə JavaScriptdən fərqli olaraq ondan istifadə edən səhifəyə inteqrasiya olunmur. Sərbəst əlavə (proqram) kimi mövcuddur, elmi dildə desək apletdir. Bu dildən istifadə edərkən aplet uyğun əmr vasitəsilə HTML faylından çağırılmasına baxmayaraq onun yüklənməsi, inisializə olunması və yerinə yetirilməsi fon rejimində ayrıca proqram kimi olur. İmkanlar [redaktə | vikimətni redaktə et] C++ dilinin mürəkkəbliyi və obyekt orientasiyalı olmayan xüsusiyyətləri bu dilin əsas səbəblərdən biridir. Digər başlıca səbəb hər hansı platformada kompayl edilən kodun başqa platformlarda da dəyişdirilmədən işlədilə bilməsinə olan ehtiyacdır. Dilin bu xüsusiyyəti Java Virtual Maşını sayəsində həyata keçirilir. Java dili mürəkkəbliyi aradan qaldırmaq üçün bir çox C++ xüsusiyyətini – çox köklü irsiyyət, şablonlar (yeni versiyalarda şablonlar daxil edilib), pointerləri özünə daxil etmir. Bundan başqa dildə C++ da olmayan tullantı təmizləmə mexanizmi(garbage collector) mövcuddur. Java texnologiyasının köməyi ilə səhifəyə interaktiv elementlər daxil etmək, sürüşkən pəncərələrin və qurulmuş freymlərin formatlarını bütünlüklə nəzarətdə saxlamaq mümkündür. Bu dil vasitəsilə "saat", "qaçan sətr", digər animasiyalar və çat yaratmaq mümkündür. Üstün cəhəti: serverdə Java proqramının işini təmin etmək məqsədilə əlavə modullarının yüklənmə və qurulmasının lazım olmamasıdır. Mənfi cəhəti: Java dilinin kompilyasiyasını dəstəkləməyən köhnə versiyalı veb brauzerlərlə (veb səyyahlarla) işləyən istifadəçilər bu dildə yaradılmış obyektləri görə bilmirlər. Əsas imkanları [redaktə | vikimətni redaktə et] avtomatik yaddaş idarəetməsi; müstəsna hallarda bacarıqların geniş emalı; daxil etmə — xaric etmə filtrasiyası vasitələrinin zəngin komplekti; standart kolleksiyanın yığımı: massiv, sıra və s. şəbəkə proqramları üçün sadə alətlər mövcudluğu; Siniflərin mövcudluğu, HTML sorğularının və çağırışların yerinə yetirməyə imkan verir; Dil vasitələri quraşdırılmış axınlar üçün əlavələrin yaradılması; Java dilində yazılmış proqramın misalı [redaktə | vikimətni redaktə et] Proqram "Hello, world!" yazısını göstərir: public class HelloWorld { public static void main(String[] args) { System.out.println("Hello, world!"); } } Ədəbiyyat [redaktə | vikimətni redaktə et] Jon Byous, "Java technology: The early years". 2005. James Gosling, "A brief history of the Green project. Java.net", 2007. Tim Lindholm and Frank Yellin. "The Java Virtual Machine specification, second edition". Addison-Wesley, 1999. Həmçinin bax [redaktə | vikimətni redaktə et] Veb səyyah J2ME İstinadlar [redaktə | vikimətni redaktə et] ↑ https://www.oracle.com/java/. ↑ JDK 26. ↑ OCA JAVA SE 8 Programmer I, səh.6,39-40 ↑ "JDK 7". 8 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 sentyabr 2014. ↑ "Java™ SE 7 Update 1". 29 iyun 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 sentyabr 2014. ↑ "Java™ SE 7 Update 2". 8 may 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 sentyabr 2014. ↑ "Java™ SE 7 Update 3". 8 noyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 sentyabr 2014. ↑ "JSR 337: JavaTM SE 8 Release Contents". 11 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 sentyabr 2014. Xarici keçidlər [redaktə | vikimətni redaktə et] Digər layihələrdə Vikikitabda əlaqəli kitablar Vikianbarda əlaqəli mediafayllar oracle.com/java/ — rəsmi saytı Oracle azad və açıq mənbəli proqram təminatı Proqram təminatı Tətbiqlər OpenOffice.org VirtualBox Proqramlaşdırma dilləri Java Verilənlər bazaları Berkeley DB InnoDB MySQL Oracle NoSQL Database Freymvorklar tərtibat alətləri DTrace GlassFish HotSpot Image Packaging System Java (proqram platforması) Maxine Virtual Machine Memory Nashorn NetBeans OpenJDK VisualVM Əməliyyat sistemləri OpenSolaris Oracle Linux Digər Java Desktop System OCFS2 Oracle Grid Engine Oracle VM Server for x86 Proqramlaşdırma dilləri Müqayisə Xronologiya Tarix Assembler Basic C C++ C# COBOL Fortran Go Haskell Java JavaScript (JS) Kotlin Lisp Lua Objective-C Pascal Perl PHP Python Ruby Scala Smalltalk Swift Visual Basic VB.NET daha çoxu... Kateqoriya Müqayisə Siyahılar Əlifba sırası ilə Kateqoriya üzrə Viki proqram .NET FlexWiki SharePoint Java Confluence Jive Traction TeamPage XWiki JavaScript TiddlyWiki Wiki.js Perl Foswiki ikiwiki TWiki UseModWiki WikiBase PHP BlueSpice BookStack DokuWiki MediaWiki PhpWiki Phriction PmWiki PukiWi…