Bestoj - Vikipedio Saltu al enhavo Ĉefa menuo Ĉefa menuo movigi al flanka panelo kaŝi Navigado Ĉefpaĝo Komunuma portalo Diskutejo Aktualaĵoj Lastaj ŝanĝoj Novaj paĝoj Hazarda paĝo Specialaj paĝoj Helpo Serĉi Serĉi Aspekto Donaci Krei konton Ensaluti Personaj iloj Donaci Krei konton Ensaluti Enhavo movigi al flanka panelo kaŝi Komenco 1 Lingva noto 2 Karakteroj Baskuli Karakteroj subsekcio 2.1 Strukturo 2.2 Esencaj funkcioj 3 Ekologio 4 Klasigoj Baskuli Klasigoj subsekcio 4.1 Historio de klasigoj 5 Svarmeco kaj inteligenteco [51] 6 Bestoj kaj homoj 7 Fakoj 8 Proverboj 9 En Esperanto aperis 10 Bildaro 11 Referencoj 12 Vidu ankaŭ Ŝaltu la enhavtabelon Bestoj 263 lingvoj Аԥсшәа Acèh Адыгабзэ Afrikaans Alemannisch አማርኛ Aragonés Ænglisc अंगिका العربية ܐܪܡܝܐ الدارجة مصرى অসমীয়া Asturianu Atikamekw अवधी Aymar aru Azərbaycanca تۆرکجه Башҡортса Basa Bali Boarisch Žemaitėška Batak Toba Bikol Central Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Betawi Български भोजपुरी Bislama Bamanankan বাংলা བོད་ཡིག Brezhoneg Bosanski Буряад Català 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Нохчийн Cebuano ᏣᎳᎩ Tsetsêhestâhese کوردی Corsu Qırımtatarca Čeština Чӑвашла Cymraeg Dansk Deutsch Zazaki Kadazandusun डोटेली ཇོང་ཁ Eʋegbe Ελληνικά English Español Eesti Euskara Estremeñu فارسی Suomi Võro Na Vosa Vakaviti Føroyskt Français Arpetan Nordfriisk Frysk Gaeilge Gagauz 贛語 Kriyòl gwiyannen Gàidhlig Galego Avañe'ẽ 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺 ગુજરાતી Wayuunaiki Gungbe Gaelg Hausa 客家語 / Hak-kâ-ngî עברית हिन्दी Fiji Hindi Hrvatski Kreyòl ayisyen Magyar Հայերեն Interlingua Jaku Iban Bahasa Indonesia Interlingue Igbo Iñupiatun Ilokano ГӀалгӀай Ido Íslenska Italiano ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / inuktitut 日本語 Patois La .lojban. Jawa ქართული Qaraqalpaqsha Taqbaylit Jju Kabɩyɛ Tyap Kongo Kumoring Қазақша ಕನ್ನಡ Yerwa Kanuri 한국어 Перем коми کٲشُر Ripoarisch Kurdî Kʋsaal Kernowek Кыргызча Latina Ladino Lëtzebuergesch Лакку Лезги Lingua Franca Nova Limburgs Ligure Ladin Lombard Lingála ລາວ Lietuvių Latgaļu Latviešu मैथिली Basa Banyumasan Malagasy Олык марий Minangkabau Македонски മലയാളം Монгол ဘာသာမန် मराठी Bahasa Melayu Malti Mirandés မြန်မာဘာသာ Эрзянь مازِرونی Napulitano Nedersaksies Plattdüütsch नेपाली नेपाल भाषा Li Niha Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål Novial Nouormand Diné bizaad Occitan Oromoo ଓଡ଼ିଆ Ирон ਪੰਜਾਬੀ Kapampangan Papiamentu Deitsch Polski Piemontèis پنجابی Nawat پښتو Português Runa Simi ရခိုင် Rumantsch Romani čhib Română Armãneashti Tarandíne Русский Русиньскый Ikinyarwanda संस्कृतम् Саха тыла ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ Sardu Sicilianu Scots سنڌي Srpskohrvatski / српскохрватски Taclḥit တႆး සිංහල Simple English Slovenčina Slovenščina Anarâškielâ ChiShona Soomaaliga Shqip Српски / srpski Sranantongo Seeltersk Sunda Svenska Kiswahili Ślůnski Sakizaya தமிழ் Tayal తెలుగు Тоҷикӣ ไทย ትግርኛ Türkmençe Tagalog Tolışi Lea faka-Tonga Toki pona Tok Pisin Türkçe Xitsonga Татарча / tatarça ChiTumbuka Twi ئۇيغۇرچە / Uyghurche Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Tshivenda Vepsän kel’ Tiếng Việt West-Vlams Volapük Walon Winaray Wolof 吴语 IsiXhosa მარგალური ייִדיש Yorùbá Vahcuengh Zeêuws ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ 文言 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 中文 IsiZulu Redakti ligilojn Artikolo Diskuto Esperanto Legi Redakti Redakti fonton Vidi historion Iloj Iloj movigi al flanka panelo kaŝi Agoj Legi Redakti Redakti fonton Vidi historion Ĝenerale Ligiloj ĉi tien Rilataj ŝanĝoj Alŝuti dosieron Konstanta ligilo Informoj pri la paĝo Citi ĉi tiun artikolon Akiri mallongigitan URL Switch to legacy parser Presi/elporti Krei libron Elŝuti kiel PDF Presebla versio En aliaj projektoj Abstract Wikipedia Vikimedia Komunejo Vikispecioj Vikinovaĵoj Vikicitaro Ero en Vikidatumoj Aspekto movigi al flanka panelo kaŝi El Vikipedio, la libera enciklopedio (Alidirektita el Besto) ''Deuterostomia'''\n*** [[Ĥorduloj]] ''Chordata''\n*** [[Hemiĥorduloj]] ''Hemichordata''\n*** [[Eĥinodermo]]j ''Echinodermata''\n*** [[Xenoturbellida]]\n*** [[Vetulicolia]] [[formortinta|†]]\n** '''Superfilumo [[Mudulo]]j ''Ecdysozoa'''''\n*** [[Kinorhyncha]]\n*** [[Loricifera]]\n*** [[Priapuloj]] ''Priapulida''\n*** [[Nematodoj]] ''Nematoda''\n*** [[Nematomorpha]]\n*** [[Lobopodia]] [[formortinta|†]]\n*** [[Onikoforoj]] ''Onychophora''\n*** [[Tardigradoj]] ''Tardigrada''\n*** [[Artropodoj]] ''Arthropoda''\n** '''Superfilumo [[Platizooj]] ''Platyzoa'''''\n*** [[Platvermo]]j ''Platyhelminthes''\n*** [[Gastrotricha]]\n*** [[Rotifera]]\n*** [[Acanthocephala]]\n*** [[Gnathostomulida]]\n*** [[Micrognathozoa]]\n*** [[Cycliophora]]\n** '''Superfilumo [[Lofotrokozouloj]]<br> ''Lophotrochozoa'''''\n*** [[Sipuncula]]\n*** [[Hyolitha]] [[formortinta|†]]\n*** [[Nemertea]]\n*** [[Phoronida]]\n*** [[Ectoprocta]]\n*** [[Briozooj]] ''Bryozoa''\n*** [[Entoprocta]]\n*** [[Brakiopodoj]] ''Brachiopoda''\n*** [[Molusko]]j ''Mollusca''\n*** [[Anelidoj]] ''Annelida''\n*** [[Echiura]]"},"specioj de subdivizio":{"wt":"Filumoj"},"vikispecio":{"wt":""},"komunejo":{"wt":""}},"i":0}}]}"> Kiel legi la taksonomion Besto Troveblo de fosilioj: Ediakarana periodo - ĉi-epoke Biologia klasado Domanio: Eŭkariotoj Eukaryota Subdomanio: Unikonta Superregno: Opisthokonta Regno: Bestoj Animalia Linnaeus, 1758 Subdivizio: Subregno Parazooj Parazoa'' Sponguloj Porifera Subregno Eumetazoa Plakozooj Placozoa Ortonektidoj Rhombozoa Radiuloj Radiata (senranga) Ktenoforoj Ctenophora Kniduloj Cnidaria Trilobozoa † Duflankuloj Bilateria (senranga) Acoelomorpha Miksozooj Myxozoa Chaetognatha Superfilumo Novbuŝuloj Deuterostomia Ĥorduloj Chordata Hemiĥorduloj Hemichordata Eĥinodermoj Echinodermata Xenoturbellida Vetulicolia † Superfilumo Muduloj Ecdysozoa Kinorhyncha Loricifera Priapuloj Priapulida Nematodoj Nematoda Nematomorpha Lobopodia † Onikoforoj Onychophora Tardigradoj Tardigrada Artropodoj Arthropoda Superfilumo Platizooj Platyzoa Platvermoj Platyhelminthes Gastrotricha Rotifera Acanthocephala Gnathostomulida Micrognathozoa Cycliophora Superfilumo Lofotrokozouloj Lophotrochozoa Sipuncula Hyolitha † Nemertea Phoronida Ectoprocta Briozooj Bryozoa Entoprocta Brakiopodoj Brachiopoda Moluskoj Mollusca Anelidoj Annelida Echiura Aliaj Vikimediaj projektoj Sistematiko en Vikispecioj Komunejo pri Besto v • d • r Bestoj (science: Animalia) estas organismoj, kiuj konsistas el pli ol unu ĉelo (plurĉelulo), kies ĉeloj estas eŭkariotaj (kun vera nukleo), kaj kiuj, malsame ol plantoj, posedas nek celulozajn ĉelmurojn, nek la eblon fari fotosintezon (ne havas kloroplastojn). Anstataŭ eltiri sian energion el fotosintezo, bestoj nutras sin per aliaj bestaj aŭ plantaj organismoj (tio estas, ili estas Heterotrofoj) kaj per oksigeno por la spirado. La plej multaj bestoj estas movkapablaj kaj havas sentajn organojn. Alia ĉefa trajto estas ke ili reproduktiĝas per seksa reproduktado. Tiuj trajtoj estas ĝenerale, sed estas ankaŭ kelkaj malmultaj esceptoj. Le bestojn karakterizas disvolviĝo per embrio, kiu ĉe la plej multaj bestoj trapasas fazon de blastulo, kaj kiu determinas fiksan korpan planon (kvankam multaj specioj povas suferi poste metamorfozojn). La bestoj formas naturan grupon tre ligitan kun la fungoj. Bestoj estas unu el kvar regnoj de la domajno Eŭkariotoj, kaj al ĝi apartenas ankaŭ la homoj. La scienco pri bestoj nomiĝas bestoscienco aŭ zoologio. Oni priskribis ĉirkaŭ 1.5 milionojn da vivantaj animalaj specioj — el kiuj ĉirkaŭ 1 miliono estas insektoj — sed oni ĉirkaŭkalkulis ankaŭ ke estas ĉirkaŭ 7 milionoj da animaloj totale. Animaloj gamas laŭ grando el 8.5 miliononoj da metro al 33.6 metroj kaj havas plej ofte kompleksan interagadon unu kun alia kaj ties medioj, formante interplektitajn manĝoretojn. Plej vivantaj (ne formortintaj) animalaj specioj estas klasitaj en Duflankuloj, nome klado kies membroj havas duflankan simetrian korpoplanon. La Duflankuloj aŭ Bilateria inkludas la Prabuŝulojn — en kiuj troviĝas multaj grupoj de senvertebruloj, kiaj nematodoj, artropodoj, kaj moluskoj — kaj la Novbuŝuloj, al kiuj apartenas ekinodermoj kaj ĥorduloj (inter kiuj estas la vertebruloj). Vivoformoj konsideritaj kiel pra-animaloj estis jam en la Ediakara-faŭno de la fino de Antaŭkambrio. Plej modernaj animalaj filumoj iĝis klare establitaj en la fosilia registro kiel maraj specioj dum la Kambria eksplodo antaŭ ĉirkaŭ 542 milionoj da jaroj. Aristotelo dividis bestojn en tiuj kiuj havas sangon kaj tiuj kiuj ne havas sangon. Carl Linnaeus kreis la unuan hierarkian biologian klasigon por animaloj en 1758 per sia Systema Naturae, kiun Jean-Baptiste Lamarck etendis al 14 filumoj ĉirkaŭ 1809. Fine de la 1800-aj jaroj, Ernst Haeckel dividis la animalan regnon en la multĉelaj Metazooj (nune sinonima kun Animalia) kaj la Protozooj, unu-ĉelaj organismoj ne plu konsideritaj animaloj. En moderna epoko, la biologia klasigo de animaloj fidas en antaŭenirintaj teknikoj, kiaj la molekula filogenetiko, kiu estas efika por demonstri la evolucian rilataron inter animalaj taksonoj. Laŭ Jean-Baptiste Lamarck, bestoj "estas vivantaj organizitaj korpoj, provizitaj per partoj ĉiam iriteblaj, preskaŭ ĉiuj digestas la nutraĵojn, per kiuj ili sin nutras, kaj moviĝas, unuj per la sekvo de volo ĉu libera, ĉu dependa, la aliaj per tiuj de ilia ekscitita." Tiel ili diferenciĝas de la plantoj. Ekzemploj de bestoj estas hundo, hamstro, abelo, baleno, salmo, mevo ktp. Laŭ diversaj difinoj de "besto" kaj "animalo" povas homo esti aŭ ne esti konsiderata besto, vidu lingvan noton. Homoj laŭlonge de la historio uzadis multajn aliajn bestajn speciojn por manĝo, ekzemple kaj ĉefe por akiri viandon, lakton, kaj ovojn; por materialoj, kiaj ledo kaj lano; kiel maskotoj; kaj kiel laborfortaj animaloj por atingi energion kaj transportojn. Hundoj estis uzataj por ĉasado, dum multaj surteraj kaj akvaj animaloj estas ĉasataj por sporto, distrado aŭ por akiri manĝon aŭ aliajn materialojn. Animaloj aperis en arto el la plej fruaj tempoj kaj same aperis en mitologio kaj religio. Lingva noto [redakti | redakti fonton] Apud la vorto „besto” parto de la esperantistoj kutimas uzi ankaŭ la esprimon „animalo”. Argumento devenas de la PIV-difino de la vorto „besto”, en kiu „besto” signifas: ĉiu animalo escepte de homo[1], dum la vorto „animalo” rilatas al besto kaj homo kune. Tiel la vorto „animalo” estus pli ĝusta el scienca vidpunkto. En la komenco de la Esperanto-evoluo ekzistis nur la fundamenta vorto besto. Tio tamen ne kontentigis ĉiujn, kiuj opinias, ke malgraŭ ĉio homo ne estas besto. Tial en la Oka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro, publikigita en 1974, la Akademio de Esperanto oficialigis la vorton "animalo". Enkonduko de la vorto „animalo” en la oficialan vortaron ne kaŭzis ŝanĝon de la ordinara kutimo. Rezulte la vorton „animalo” plej ofte oni uzas en la faka kunteksto kiam la precizeco de esprimo estas bezonata. Sed por normala uzo la vorto "besto" estas sufiĉa kaj eĉ preferinda. Neniel estas eraro uzi "besto" en la senco de "animalo”. Karakteroj [redakti | redakti fonton] Animaloj estas unikaj ĉar havas la bulon de ĉeloj de la frua embrio (1) disvolviĝinta en neprofunda aŭ blastu…