Taal - Wikipedia Naar inhoud springen Hoofdmenu Hoofdmenu naar zijbalk verplaatsen verbergen Navigatie Hoofdpagina Vind een artikel Vandaag Etalage Categorieën Recente wijzigingen Nieuwe artikelen Willekeurige pagina Speciale pagina's Informatie Gebruikersportaal Snelcursus Hulp en contact Zoeken Zoeken Uiterlijk Doneren Account aanmaken Aanmelden Persoonlijke hulpmiddelen Doneren Account aanmaken Aanmelden Inhoud naar zijbalk verplaatsen verbergen Naar boven 1 Studie van menselijke taal Studie van menselijke taal-subkopje inklappen 1.1 Taalkunde 1.2 Gesproken en geschreven taal 1.3 Indelingen en categorisaties 1.3.1 Synthetisch en analytisch 1.3.2 Taalverwantschap en taalfamilies 1.3.3 Natuurlijke talen 1.3.4 Levende, bedreigde en dode talen 1.3.5 Standaardtaal vs. andere taalvormen 1.3.6 Kunsttalen 1.3.7 Indeling op grond van andere aspecten 1.4 Taal en filosofie 1.5 Taal en psychologie 1.6 Talen als onderdeel van het wereldsysteem 2 Universele kenmerken van de menselijke taal Universele kenmerken van de menselijke taal-subkopje inklappen 2.1 Recursie als basisprincipe? 3 Oorsprong en geschiedenis van de menselijke taal Oorsprong en geschiedenis van de menselijke taal-subkopje inklappen 3.1 Ouderdom van de gesproken taal 3.2 Waarom ontstond taal? 3.3 Oorsprong van de geschreven taal 3.4 Wel of niet één oertaal? 4 Spreiding en diversiteit van menselijke taal Spreiding en diversiteit van menselijke taal-subkopje inklappen 4.1 Historische linguïstische spreiding en ontwikkelingen 5 Menselijk taalvermogen Menselijk taalvermogen-subkopje inklappen 5.1 Taal en het brein 5.2 Aangeboren taalvermogen en kindertaal 5.3 Taal en evolutie 5.4 Universele grammatica 5.5 Taalvermogen bij dieren? 6 Taalgebruik in de praktijk 7 Menselijke taal vs. cultuur en maatschappij 8 Het begrip "taal" in ruimere zin Het begrip "taal" in ruimere zin-subkopje inklappen 8.1 Vergelijkbare systemen 8.2 Vergelijkbare communicatiesystemen bij dieren en planten 8.3 Gebarentaal 9 Zie ook 10 Literatuur Inhoudsopgave omschakelen Taal 276 talen Аԥсшәа Acèh Afrikaans Alemannisch Алтай тил አማርኛ Pangcah Aragonés Ænglisc अंगिका العربية ܐܪܡܝܐ الدارجة مصرى অসমীয়া Asturianu Авар अवधी Aymar aru Azərbaycanca تۆرکجه Башҡортса Basa Bali Boarisch Žemaitėška Batak Toba Bikol Central Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Betawi Български भोजपुरी Bislama Banjar ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ Bamanankan বাংলা བོད་ཡིག Brezhoneg Bosanski Batak Mandailing Буряад Català Chavacano de Zamboanga 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Нохчийн Cebuano Chamoru ᏣᎳᎩ کوردی Corsu Qırımtatarca Čeština Kaszëbsczi Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ Чӑвашла Cymraeg Dansk Dagbanli Deutsch Zazaki डोटेली ދިވެހިބަސް ཇོང་ཁ Ελληνικά Emiliàn e rumagnòl English Esperanto Español Eesti Euskara Estremeñu فارسی Mfantse Fulfulde Suomi Võro Na Vosa Vakaviti Føroyskt Français Arpetan Nordfriisk Furlan Frysk Gaeilge 贛語 Kriyòl gwiyannen Gàidhlig Galego گیلکی Avañe'ẽ गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni Bahasa Hulontalo 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺 ગુજરાતી Gaelg Hausa 客家語 / Hak-kâ-ngî עברית हिन्दी Fiji Hindi Hrvatski Kreyòl ayisyen Magyar Հայերեն Արեւմտահայերէն Interlingua Jaku Iban Bahasa Indonesia Interlingue Igbo Iñupiatun Ilokano ГӀалгӀай Ido Íslenska Medžuslovjansky Italiano 日本語 Patois La .lojban. Jawa ქართული Qaraqalpaqsha Taqbaylit Tyap Kongo Kumoring Gĩkũyũ Қазақша ភាសាខ្មែរ ಕನ್ನಡ Yerwa Kanuri 한국어 Перем коми Къарачай-малкъар کٲشُر Ripoarisch Kurdî Коми Kernowek Кыргызча Latina Ladino Lëtzebuergesch Лакку Лезги Lingua Franca Nova Limburgs Ligure Ladin Lombard Lingála ລາວ Lietuvių Latgaļu Latviešu Madhurâ मैथिली Basa Banyumasan Мокшень Malagasy Олык марий Minangkabau Македонски മലയാളം Монгол ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ मराठी Bahasa Melayu Malti မြန်မာဘာသာ مازِرونی Napulitano Nedersaksies Plattdüütsch नेपाली नेपाल भाषा Li Niha Norsk nynorsk Norsk bokmål Novial ߒߞߏ Nouormand Occitan ଓଡ଼ିଆ Ирон ਪੰਜਾਬੀ Kapampangan Papiamentu Picard Deitsch पालि Polski Piemontèis پنجابی پښتو Português Pinayuanan Runa Simi Rumantsch Romani čhib Română Armãneashti Русский Русиньскый संस्कृतम् Саха тыла ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ Sardu Sicilianu Scots سنڌي Davvisámegiella Sängö Srpskohrvatski / српскохрватски Taclḥit සිංහල Simple English Slovenčina سرائیکی Slovenščina Gagana Samoa Anarâškielâ ChiShona Soomaaliga Shqip Српски / srpski Sranantongo Sesotho Seeltersk Sunda Svenska Kiswahili Ślůnski Sakizaya தமிழ் ತುಳು తెలుగు Тоҷикӣ ไทย Türkmençe Tagalog Tolışi Toki pona Tok Pisin Türkçe Seediq Xitsonga Татарча / tatarça Twi ئۇيغۇرچە / Uyghurche Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Tshivenda Vèneto Vepsän kel’ Tiếng Việt Volapük Walon Winaray Wolof 吴语 IsiXhosa მარგალური ייִדיש Yorùbá Vahcuengh Zeêuws ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ 文言 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 中文 IsiZulu Koppelingen bewerken Artikel Overleg Nederlands Lezen Bewerken Brontekst bewerken Geschiedenis Hulpmiddelen Hulpmiddelen naar zijbalk verplaatsen verbergen Handelingen Lezen Bewerken Brontekst bewerken Geschiedenis Algemeen Links naar deze pagina Gerelateerde wijzigingen Bestand uploaden Permanente koppeling Paginagegevens Deze pagina citeren Verkorte url verkrijgen Naar de oude parser overschakelen Afdrukken/exporteren Boek aanmaken Downloaden als PDF Afdrukversie In andere projecten Wikimedia Commons Wikiquote Wikidata-item Uiterlijk naar zijbalk verplaatsen verbergen Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie Zie Taal (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Taal. Gesproken taal is de meest algemene vorm van alledaagse communicatie. Spijkerschrift is de oudst overgeleverde vorm van geschreven taal. Taal is een systeem van symbolische tekens – zoals gesproken klanken, gebaren of geschreven symbolen – waarvan de mens gebruikmaakt om zijn gedachten te articuleren, zijn wereld te ordenen en te communiceren. Talen kenmerken zich door grammaticale regels en een woordenschat. Het taalvermogen van de mens ontwikkelde zich naar schatting zo'n 100.000 jaar geleden, en kenmerkt zich in het heden door zijn enorme vormelijke diversiteit: elk land heeft wel zijn eigen talen en dialecten. Zo goed als alle culturen hebben schriftsystemen ontwikkeld die het mogelijk maken gesproken taal te registreren. Een taal wordt meestal vroeg in het leven verworven, op basis van het taalaanbod uit de sociale omgeving. Natuurlijke talen worden gesproken of in gebaren uitgebeeld. Doordat ze van generatie op generatie worden doorgegeven, ontwikkelen ze zich als onderdeel van een historisch bestaande cultuur. Elke taal bestaat uit een fonologisch systeem waarin vaste, betekenisdragende (klank)elementen worden gecombineerd tot langere elementen, zoals woorden en zinnen, die samen een uiting vormen. De moderne taalkunde houdt zich onder meer bezig met klanken en hun combinatiemogelijkheden (fonologie), zinsbouw (syntaxis) en met het taalgebruik zelf (pragmatiek). De beginselen van taalonderzoek gaan terug naar de Indische en Griekse oudheid. Denkers als Jean-Jacques Rousseau betoogden dat taal het product was van de emoties, anderen zoals Immanuel Kant meenden dat talen voortkwamen uit de rede en het logisch denken. In de negentiende eeuw werd taal als op zichzelf staand fenomeen beschouwd en werden in de studie van de ontwikkeling van talen uit elkaar (de historische taalkunde) grote sprongen gemaakt, onder andere door de gebroeders Grimm. Twintigste-eeuwse filosofen zoals Ludwig Wittgenstein voerden aan dat filosofie in feite de studie van taal zelf is. Belangrijke figuren in de twintigste-eeuwse taalkunde zijn onder meer Ferdinand de Saussure en Noam Chomsky. Studie van menselijke taal [bewerken | brontekst bewerken] Taalkunde [bewerken | brontekst bewerken] Voorgesteld schema om de structuur van de grammatica te beschrijven. De verschillende manieren van articulatie in het menselijk spraakkanaal. Zie Taalkunde voor het hoofdartikel over dit onderwerp. Het bestuderen van alle aspecten van de menselijke taal is het onderwerp van de taalkunde of taalwetenschap. De studie van taal als op zichzelf staand systeem heet algemene taalkunde en is verder onder te verdelen in een aantal deelgebieden: De grammatica, het regelsysteem waarmee de kleinste eenheden binnen de taal - bijv. afzonderlijke woorden - worden gecombineerd tot grotere betekenisvolle eenheden, met name zinsdelen en hele zinnen. Binnen de grammatica vallen als belangrijkste deelgebieden te onderscheiden: de syntaxis – de manier waarop woorden en zinsdelen in het grotere verband van de zin gecombineerd kunnen worden – en de ontleding, die zich vooral richt op de functie van afzonderlijke woorden (als woordsoort) en van zinsdelen binnen de zin als geheel. De morfologie, die zich richt op de nog kleinere "bouwstenen" (morfemen) waaruit afzonderlijke woorden zijn opgebouwd. De fonetiek en de fonologie, twee nauw verbonden subdisciplines die zich in de eerste plaatsen richten op het analyseren van klanken (fonen ofwel segmenten) in de gesproken taal als zodanig (fonetiek) en het beschrijven van de manier waarop deze klanken aan bepaalde fonotactische regels gebonden zijn en elkaar onderling beïnvloeden (fonologie). Bij dit laatste is het foneem een van de centraal staande verschijnselen. De fonologie en de morfologie vertonen ook onderlinge raakvlakken, bekend als de morfofonologie. De semantiek, die zich specifiek richt op de betekenis van talige uitingen, verder uiteenvallend in woord- en zinssemantiek. De lexicologie, die zich richt op zaken als de etymologie van individuele woorden (in dit verband vaak lexemen genoemd), hun specifieke betekenis en onderlinge samenhang en op hoger niveau op de woordenschat van een taal. Als discipline vertoont de lexicologie enige raakvlakken met andere taalkundige subdisciplines, vooral met de semantiek. Nauw hiermee verbonden is ook de lexicografie, waarin o.a. het opstellen van woordenboeken centraal staat. De pragmatiek, die zich richt op de manier waarop taal in de praktijk wordt gebruikt. Een belangrijk begrip hierbij is taalhandeling. Daarnaast worden talen en taalfamilies met elkaar vergeleken in de vergelijkende taalkunde. In de taaltypologie worden talen op hun kenmerkende eigenschappen beoordeeld. De generatieve taalkunde richt zich op zaken als taalverwerving en spraakproductie. De toegepaste taalkunde houdt zich specifiek bezig met de manier waarop taal in de praktijk in de meest uiteenlopende situaties gebruikt wordt en valt daarbij ook weer uiteen in een vrij groot aantal verschillende deelgebieden, zoals de psycholinguïstiek, de sociolinguïstiek, de neurolinguïstiek en de tekstlinguïstiek. De historische of diachrone taalkunde en de evolutionaire taalwetenschap bestuderen taal primair vanuit een historisch perspectief, waarbij met name taalverandering en de manier waarop taal ooit is ontstaan en zich heeft ontwikkeld centraal staan. De creolistiek is het onderdeel van de taalkunde dat zich bezighoudt met het ontstaan en de kenmerken van pidgins en de eventueel hieruit voortvloeiende creooltalen, als raakvlak van de historische en de vergelijkende taalkunde. Gesproken en geschreven taal [bewe…