USA - Wikipedia Jump to content Main menu Main menu move to sidebar hide Navigatión Forsíða Bólkar Tilvildarlig síða Núverandi hendingar Luttøka Vælkomin Undirhúsið Høvundaforsíða Seinastu broytingar Hjálp Leita Leita Appearance - Stovna kontu Rita inn Persónlig amboð - Stovna kontu Rita inn Contents move to sidebar hide Beginning 1 Søga Toggle Søga subsection 1.1 Indiánarnir 1.2 Niðursetufólkið 1.3 Hjálondini og Bretland 1.4 Borgarakríggj 1.5 Framgongd 1.6 Ford setur heimin á hjól 1.7 Heimskreppan 1.8 Seinni heimsbardagi og kalda kríggið 1.9 Javnrættindi 1.10 Kubakreppan 1.11 Rúmdarmenn á mánanum 1.12 Vælferðarsamfelagið 1.13 Eyðkvæmi 1.14 Yvirgangsatsóknin 9/11 2 Landafrøði Toggle Landafrøði subsection 2.1 Melduródnarbeltið 2.2 Býir 2.3 Landafrøðiligt sundurbýti 3 Búskapur Toggle Búskapur subsection 3.1 Oljuvinna 3.2 Landbúnaður 3.3 Uttanlandshandil 3.4 Handilsviðurskiftini millum Føroyar og USA 4 Mentan 5 Fólkið Toggle Fólkið subsection 5.1 Fólkasløg 5.1.1 Upprunafólkið 5.1.2 Fjølmentastu fólkasløgini 5.2 Býarlív 5.3 Átrúnaður 5.4 Skúlaskapur 6 Politikkur Toggle Politikkur subsection 6.1 Stjórnarskipan 6.2 Fongsul 6.3 Deyðadómur 6.4 Samkynd 6.5 Heilsuskipanin 7 Landsverja 8 Myndasavn 9 Sí eisini 10 Keldur Toggle the table of contents USA 330 languages Аԥсшәа Acèh Адыгабзэ Afrikaans Alemannisch አማርኛ Pangcah Aragonés Ænglisc अंगिका العربية ܐܪܡܝܐ الدارجة مصرى অসমীয়া Asturianu Atikamekw Авар Kotava अवधी Aymar aru Azərbaycanca تۆرکجه Башҡортса Basa Bali Boarisch Žemaitėška Batak Toba Bikol Central Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Betawi Български भोजपुरी Bislama Banjar ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ Bamanankan বাংলা བོད་ཡིག বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী Brezhoneg Bosanski Batak Mandailing Basa Ugi Буряад Català 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Нохчийн Cebuano Chamoru ᏣᎳᎩ Tsetsêhestâhese کوردی Corsu Qırımtatarca Čeština Kaszëbsczi Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ Чӑвашла Cymraeg Dansk Dagbanli Deutsch Dagaare Thuɔŋjäŋ Zazaki Dolnoserbski Kadazandusun डोटेली ދިވެހިބަސް ཇོང་ཁ Eʋegbe Ελληνικά Emiliàn e rumagnòl English Esperanto Español Eesti Euskara Estremeñu فارسی Fulfulde Suomi Võro Na Vosa Vakaviti Fɔ̀ngbè Français Arpetan Nordfriisk Furlan Frysk Gaeilge Gagauz 贛語 Kriyòl gwiyannen Gàidhlig Galego گیلکی Avañe'ẽ गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni Bahasa Hulontalo 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺 Ghanaian Pidgin ગુજરાતી Wayuunaiki Farefare Gungbe Gaelg Hausa 客家語 / Hak-kâ-ngî Hawaiʻi עברית हिन्दी Fiji Hindi Hrvatski Hornjoserbsce Kreyòl ayisyen Magyar Հայերեն Արեւմտահայերէն Interlingua Jaku Iban Bahasa Indonesia Interlingue Igbo Iñupiatun Ilokano ГӀалгӀай Ido Íslenska Medžuslovjansky Italiano ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / inuktitut 日本語 Patois La .lojban. Jawa ქართული Qaraqalpaqsha Taqbaylit Karai-karai Адыгэбзэ Kabɩyɛ Tyap Kongo Kumoring Gĩkũyũ Қазақша ភាសាខ្មែរ ಕನ್ನಡ Yerwa Kanuri 한국어 Перем коми Къарачай-малкъар کٲشُر Ripoarisch Kurdî Коми Kernowek Кыргызча Latina Ladino Lëtzebuergesch Лакку Лезги Lingua Franca Nova Luganda Limburgs Ligure Ladin Lombard Lingála ລາວ Lietuvių Latgaļu Latviešu Madhurâ मैथिली Basa Banyumasan Мокшень Malagasy Олык марий Māori Minangkabau Македонски മലയാളം Монгол ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ ဘာသာမန် Moore मराठी Кырык мары Bahasa Melayu Malti Mirandés မြန်မာဘာသာ Эрзянь مازِرونی Napulitano Nedersaksies Plattdüütsch नेपाली नेपाल भाषा Li Niha Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål Novial ߒߞߏ IsiNdebele seSewula Nouormand Sesotho sa Leboa Nupe Diné bizaad Chi-Chewa Occitan Livvinkarjala Oromoo ଓଡ଼ିଆ Ирон ਪੰਜਾਬੀ Pangasinan Kapampangan Papiamentu Picard Naijá Deitsch Pälzisch पालि Polski Piemontèis پنجابی Nawat پښتو Português Runa Simi Rumantsch Romani čhib Ikirundi Română Armãneashti Tarandíne Русский Русиньскый Ikinyarwanda संस्कृतम् Саха тыла ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ Sardu Sicilianu Scots سنڌي Davvisámegiella Sängö Srpskohrvatski / српскохрватски Taclḥit တႆး සිංහල Simple English Slovenčina سرائیکی Slovenščina Gagana Samoa Anarâškielâ ChiShona Soomaaliga Shqip Српски / srpski Sranantongo SiSwati Sesotho Seeltersk Sunda Svenska Kiswahili ꠍꠤꠟꠐꠤ Ślůnski Sakizaya தமிழ் Tayal ತುಳು తెలుగు Tetun Тоҷикӣ ไทย ትግርኛ ትግሬ Türkmençe Tagalog Tolışi Setswana Lea faka-Tonga Toki pona Tok Pisin Türkçe Seediq Xitsonga Татарча / tatarça ChiTumbuka Twi Reo tahiti Удмурт ئۇيغۇرچە / Uyghurche Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Tshivenda Vèneto Vepsän kel’ Tiếng Việt West-Vlams Volapük Walon Winaray Wolof 吴语 Хальмг IsiXhosa მარგალური ייִדיש Yorùbá Vahcuengh Zeêuws ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ 文言 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 中文 IsiZulu Rætta leinkjur Grein Kjak føroyskt Les Rætta Rætta wikitekst Vís søgu Amboð Tools move to sidebar hide Actions Les Rætta Rætta wikitekst Vís søgu General Hvat slóðar higar Viðkomandi broytingar Legg fílu upp Støðug slóð Kunning um síðuna Sitera hesa greinina Get shortened URL Switch to legacy parser Skriva út/útflyt Ger eina bók Tak niður sum PDF Prentvinarlig útgáva Aðrar verkætlanir Abstract Wikipedia Wikimedia Commons Wikidata lutur Appearance move to sidebar hide Henda greinin er úrvalsgrein Frá Wikipedia, hin frælsa alfrøðin Sameindu Statirnir Í Amerika<br />Sambandsríki Amerika"},"1":{"wt":""},"navn":{"wt":"Sambandsríki Amerika"},"mynd_flagg":{"wt":"Flag of the United States.svg"},"mynd_skjald":{"wt":"US-GreatSeal-Obverse.svg"},"motto":{"wt":"\"[[In God We Trust]]\""},"mynd_positión":{"wt":"United States (orthographic projection).svg"},"alment_mál":{"wt":"[[Enskt mál|Enskt]] (''de facto'')"},"høvuðsstaður":{"wt":"[[Washington DC]]"},"fullveldi":{"wt":"[[4. juli]] [[1776]]"},"løgmaður_heitið":{"wt":"Varaforseti"},"løgmaður":{"wt":"[[J.D. Vance]]"},"forseti_heitið":{"wt":"Forseti"},"forseti":{"wt":"[[Donald Trump]]"},"vídd":{"wt":"9 826 675"},"vatn":{"wt":"6,76"},"íbúgvar":{"wt":"328 239 523"},"íbúgvar_ár":{"wt":"2019"},"íbúgvar_km2":{"wt":"35"},"gjaldoyra":{"wt":"[[Amerikanskur dollari]] (USD)"},"tíðarzona":{"wt":"[[UTC]] -4 til -10"},"tjóðsangur":{"wt":"\"[[The Star-Spangled Banner]]\"<br /><center>[[File:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]</center>"},"alnet_økisnavn":{"wt":"[[.gov]], [[.mil]], [[.edu]], og [[.us]]"},"telefon_landakota":{"wt":"1"},"spenningur":{"wt":""},"viðmerkingar":{"wt":""}},"i":0}}]}'> United States of America Sameindu Statirnir Í Amerika Sambandsríki Amerika (Flagg Sambandsríki Amerika) (Skjaldarmerki Sambandsríki Amerika) Tjóðarslagorð: "In God We Trust" Tjóðsangur: "The Star-Spangled Banner" Alment mál Enskt (de facto) Høvuðsstaður Washington DC Forseti Donald Trump Varaforseti J.D. Vance Fullveldi 4. juli 1776 Vídd  - tilsamans  - vøtn (%)   9 826 675 km² 6,76 Íbúgvar  - tilsamans 2019  - tættleiki   328 239 523 35/km² Gjaldoyra Amerikanskur dollari (USD) Tíðarøki UTC -4 til -10 Økisnavn á alnetinum .gov, .mil, .edu, og .us Telefonkota +1 Sameindu Statirnir í Amerika (stytt SSA; alment enskt heiti: United States of America, stytt USA, eisini America framborið /əˈmɛɹɪkə/ [1]) ella Sameindu Statirnir (á enskum United States, stytt U.S.) er heimsins triðstørsta land, bæði í stødd (minni enn Kanada og Russland) og fólkatali (færri enn í India og í Kina). Landið er býtt í 50 lutstatir, eindardistriktið Washington DC (sum eisini er høvuðsstaður) og fleiri partar handan hav. Av teimum er oyggin Puerto Riko í Karibiska havinum størsti parturin og har tað búgva flest fólk. Aðrar oyggjar, sum USA eigur, eru t. d. Amerikonsku Jómfrúoyggjar, Amerikanska Sámoa, Guam, Norðurmarianoyggjar og nógvar oyggjar við ongum fólki (t. d. Midwayoyggjar, Palmyraoyggj, Johnstonoyggj, Bakeroyggj, Wakeoyggj, Howlandoyggj, v. fl.). Á mongum oyggjum eru amerikanskar hernaðarstøðir. Síðani 1898 hevur USA havt eina stóra marinustøð á Kuba – Guantánamoflógvi. Guantánamoflógvin hevur serligan leiklut og verður stýrdur av amerikonsku verjuni. USA er heimsins máttmiklasta [2][3] og ríkasta land (BTÚ) [4]. Stórt tilfeingi av kilo, olju og steinsløgum, umframt ógvisliga tilflytingin í 19. og 20. øld, hevur verið høvuðsatvoldin til bráða vøksturin í ídnaðinum og góðu lívskorini. Amerikonsk vøra og amerikonsk mentan eru nú á døgum kend um allan heimin. Markið ímillum USA og Kanada er heimsins longsta óvarda landamark [5]. New York City í New York er størsti býur, har búgva 8 milliónir fólk, síðan eru tað Los Angeles í Kalifornia og Chicago í Illinois. Landslagið er fjølbroytt, her eru oyðimerkur, skógir, slættlendi, grasfløtur og høg fjøll. Eftir at USA í 1776 fekk fullveldi frá Bretlandi, bleiv USA eitt av fyrstu modernaðu og umboðanarfólkaræðum í heiminum. Upprunaliga politiska skipanin var eitt samveldi millum statirnar. Eftir nógv kjak varð eitt miðsett stýri sett í staðin; hetta var í 1789. Í 19. øld vórðu fleiri nýggir statir tiknir uppí, antin av fríum vilja ella eftir kríggj, og USA vaks vestureftir og suðureftir (jørð í Meksiko) á Norðuramerikanska meginlandinum. Tvær stórar kreppur meðan hetta varð, vóru borgarakríggið (1861-1865) og Depressiónin Mikla (1929-1939). Eftir Annað heimskríggj var USA onnur av tveimum risaveldum; hin var Sovjetsamveldið. Hesar báðar risaveldirnar stríddust nógv gjøgnum tað Kalda kríggið. Eftir at Kalda kríggið í 1991 endaði óavgjørt, upploystist Sovjetsamveldið og USA var einasta risaveldi eftir. Søga [rætta | rætta wikitekst] Høvuðsgrein: Amerikonsk søga Indiánarnir [rætta | rætta wikitekst] Indiánar, ið búðu á háslættanum. Tá ið tey hvítu komu til USA, hittu tey indiánar. Fólkið í hesum heimsparti var einaferð upprunafólk; indiánar, sum livdu av tí, náttúran gav. Puebloindiánar búgva í Arizona. Pueblo merkir bygd. Upprunafólkið í USA vóru indiánar. Í 17. øld komu fólk úr ymsum heraðshornum at seta búgv. Bretar, skotar og írar komu á eysturstrondina, fraklendingar at teimum stóru vøtnunum, og spaniólar í útsynningslendið. Í 18. øld misti Frakland síni hjálond. Hesi londini komu nú undir bretskt vald. Um sama mundið komu fyrstu trælirnir til Amerika. Nakað upp í 18. øld, tá ið lítið lendi var eftir, vórðu viðurskiftini millum indiánar og hjálandafólkið ógvuliga ring. Hildið verður, at Beringssundið var ikki til fyri 20.000-30.000 árum síðani. Tað var landfast ímillum Ásia og Amerika. Veiðimenn og savnarar komu úr Ásia henda vegin. Hetta fólkaslagið fór um alt Amerika og var eyðkent. Slætt, svart hár og reyðbrúnan húðarlit. Tey vórðu kallað indiánar, tí Kolumbus helt, at hann var komin til India. Fyri 10.000 árum síðani komu onnur fólkasløg sama veg, og búsettust har norðuri í kuldalondunum í Amerika. Hetta eru forfedrarnir hjá inuittum. Hildið verður, at einar 15-20 milliónir indiánar vóru í øllum Amerika, tá ið Kol…