Iran - Vikipetã · Qortora

Iran - Vikipetã Eho kuatia retepýpe Poravorã tenondegua Poravorã tenondegua emoinge tendayképe toñemi Kundaharã Kuatia Ñepyrũha Tekohapegua Oñemoambue pyahúva Kuatiarogue oñembosako'íva Pytyvõhára Kuatiakuéra mba'erãitéva Heka Heka Ojehechaháicha Me'ẽ rei Ejapo nde kuatiarã Eike Tapicha rembipuru Me'ẽ rei Ejapo nde kuatiarã Eike Marandu oĩva ko'ápe emoinge tendayképe toñemi Ñepyrũ 1 Mandu'apy 2 Joaju Embojopyru pe marandu rechaukaha Iran 294 ñe'ẽ Аԥсшәа Acèh Адыгабзэ Afrikaans Alemannisch አማርኛ Pangcah Aragonés Ænglisc अंगिका العربية ܐܪܡܝܐ الدارجة مصرى অসমীয়া Asturianu Авар Kotava अवधी Azərbaycanca تۆرکجه Башҡортса Basa Bali Boarisch Žemaitėška Bikol Central Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Betawi Български भोजपुरी Bislama Banjar বাংলা བོད་ཡིག বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী Brezhoneg Bosanski Batak Mandailing Basa Ugi Буряад Català Chavacano de Zamboanga 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Нохчийн Cebuano ᏣᎳᎩ کوردی Corsu Qırımtatarca Čeština Kaszëbsczi Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ Чӑвашла Cymraeg Dansk Dagbanli Deutsch Zazaki Dolnoserbski Kadazandusun डोटेली ދިވެހިބަސް Ελληνικά Emiliàn e rumagnòl English Esperanto Español Eesti Euskara Estremeñu فارسی Fulfulde Suomi Võro Na Vosa Vakaviti Føroyskt Français Arpetan Nordfriisk Frysk Gaeilge Gagauz 贛語 Kriyòl gwiyannen Gàidhlig Galego گیلکی गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺 ગુજરાતી Gaelg Hausa 客家語 / Hak-kâ-ngî Hawaiʻi עברית हिन्दी Fiji Hindi Hrvatski Hornjoserbsce Kreyòl ayisyen Magyar Հայերեն Արեւմտահայերէն Interlingua Jaku Iban Bahasa Indonesia Interlingue Ilokano ГӀалгӀай Ido Íslenska Medžuslovjansky Italiano 日本語 Patois La .lojban. Jawa ქართული Qaraqalpaqsha Taqbaylit Karai-karai Адыгэбзэ Kabɩyɛ Tyap Kongo Kumoring Gĩkũyũ Қазақша ភាសាខ្មែរ ಕನ್ನಡ Yerwa Kanuri 한국어 Перем коми Къарачай-малкъар کٲشُر Ripoarisch Kurdî Коми Kernowek Кыргызча Latina Ladino Lëtzebuergesch Лакку Лезги Lingua Franca Nova Luganda Limburgs Ligure Ladin Lombard Lingála ລາວ Lietuvių Latviešu Madhurâ मैथिली Basa Banyumasan Мокшень Malagasy Олык марий Māori Minangkabau Македонски മലയാളം Монгол ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ मराठी Кырык мары Bahasa Melayu Malti Mirandés မြန်မာဘာသာ Эрзянь مازِرونی Napulitano Nedersaksies Plattdüütsch नेपाली नेपाल भाषा Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål Novial ߒߞߏ Sesotho sa Leboa Diné bizaad Chi-Chewa Occitan Livvinkarjala Oromoo ଓଡ଼ିଆ Ирон ਪੰਜਾਬੀ Pangasinan Kapampangan Papiamentu Picard Deitsch Polski Piemontèis پنجابی پښتو Português Runa Simi Rumantsch Ikirundi Română Armãneashti Tarandíne Русский Русиньскый Ikinyarwanda संस्कृतम् Саха тыла ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ Sardu Sicilianu Scots سنڌي Davvisámegiella Sängö Srpskohrvatski / српскохрватски Taclḥit တႆး සිංහල Simple English Slovenčina سرائیکی Slovenščina Gagana Samoa Anarâškielâ ChiShona Soomaaliga Shqip Српски / srpski Sranantongo SiSwati Sesotho Seeltersk Sunda Svenska Kiswahili ꠍꠤꠟꠐꠤ Ślůnski Sakizaya தமிழ் Tayal ತುಳು తెలుగు Tetun Тоҷикӣ ไทย ትግርኛ Türkmençe Tagalog Tolışi Lea faka-Tonga Toki pona Tok Pisin Türkçe Seediq Xitsonga Татарча / tatarça ChiTumbuka Twi Тыва дыл Удмурт ئۇيغۇرچە / Uyghurche Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Vèneto Vepsän kel’ Tiếng Việt West-Vlams Volapük Walon Winaray Wolof 吴语 IsiXhosa მარგალური ייִדיש Yorùbá Vahcuengh Zeêuws ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ 文言閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語中文 IsiZulu Emoambue joajuhakuéra Kuatia Ñemongeta Avañe'ẽ Moñe'ẽ Jehaijey Emoambue heñoiha Tembiasakue Tembiporu Tembiporu emoinge tendayképe toñemi Tembiapo Moñe'ẽ Jehaijey Emoambue heñoiha Tembiasakue Opavave Oñembojoajukuaáva ko'ápe Moambue ohóva hese Ehupi marandurenda Mbojokuaa pyta Kuatia marandu Hecha py’ỹi Ehupyty URL mbykymi Cambiar al analizador antiguo Emonguatia/eguerahauka Crear un libro Emboguejy PDF ramo Ñemonguatiarã Tembiapo ambuévape Abstract Wikipedia Wikimedia Commons Wikidata mba'e Ojehechaháicha emoinge tendayképe toñemi Vikipetãmegua ''Yomhūrī-e Eslāmī-e Īrān'' República Islámica de Irán"},"nombre_común":{"wt":"Irã"},"de":{"wt":"de"},"imagen_bandera":{"wt":"State flag of Iran (1964–1980).svg"},"imagen_escudo":{"wt":"Coat of arms of Iran.svg"},"imagen_escudo_tamaño":{"wt":"65px"},"símbolos":{"wt":""},"imagen_mapa":{"wt":"Iran in its region.svg"},"lema_nacional":{"wt":"استقلال آزادی جمهوری اسلامی ''Esteqlāl, āzādī, jomhūrī-e eslāmī'' ([[Peysiañe'ẽ]]: ''«Sãso, Tekosã'ỹ, Tavakuairetã Islã jeroviápe»'')"},"himno_nacional":{"wt":"''Sorood-e Melli-e Jomhoori-e Eslami''"},"capital":{"wt":"[[Teerã]]"},"capital_población":{"wt":"7.797.520 (est. [[2007]])"},"capital_coor_fmt":{"wt":""},"capital_coor":{"wt":"35_40_N_51_25_E 35°40′ N 51°25′ E"},"ciudad_más_poblada":{"wt":"[[Teerã]]"},"idioma_oficial":{"wt":"[[Peysiañe'ẽ]]"},"gobierno":{"wt":"[[Tavakuairetã]] [[Islã|Islã jeroviáre]] [[Tupãrekuái]]pe"},"dirigentes_títulos":{"wt":"Mburuvicha guasu Tendota"},"dirigentes_nombres":{"wt":"vacant [[Masoud Pezeshkian]]"},"fundación":{"wt":"Oñemoheñóvo [[Irã ñemopu'ã|Islã Tavakuairetã]]"},"fundación_hitos":{"wt":" • Fecha"},"fundación_fechas":{"wt":"Oñemopu'ãvo [[Mohammad Reza Pahlevi|Mohammad Reza Pahlaví]] rehe [[1 jasyrundy]] ary [[1979]]"},"superficie":{"wt":"1.648.195"},"superficie_puesto":{"wt":"17"},"superficie_agua":{"wt":"1,63"},"fronteras":{"wt":"5.440 [[km]]"},"costas":{"wt":"2.440 km"},"población":{"wt":"92.617.681 (2025)"},"población_puesto":{"wt":"17"},"población_densidad":{"wt":"56"},"PIB_nominal":{"wt":"US$ 356.513 sua"},"PIB_nominal_año":{"wt":"2025"},"PIB_nominal_puesto":{"wt":"42"},"PIB_nominal_per_cápita":{"wt":"US$ 4.074 (2025)"},"PIB":{"wt":"[[Dólar|USD]] 1.879.000 sua"},"PIB_año":{"wt":"2025"},"PIB_puesto":{"wt":"22"},"PIB_per_cápita":{"wt":"USD 21.473 (2025)"},"IDH":{"wt":"0,799"},"IDH_año":{"wt":"2023"},"IDH_puesto":{"wt":"75"},"IDH_categoría":{"wt":"mbytegua"},"moneda":{"wt":"[[Rial iraní]] (ریال ایران) (<code>IRR</code>)"},"gentilicio":{"wt":"Iraní"},"horario":{"wt":"([[Tiempo Coordinado Universal|UTC]]+3.30)"},"cctld":{"wt":".ir"},"código_telefónico":{"wt":"98"},"prefijo_radiofónico":{"wt":"9BA-9DZ, EPA-EQZ"},"código_ISO":{"wt":"364 / IRN / IR"},"miembro_de":{"wt":"[[w:es:Organización de Países Exportadores de Petróleo|OPEP]], [[ONU]], [[OCE]]"},"notas":{"wt":""}},"i":0}}]}'>جمهوری اسلامی ایران Yomhūrī-e Eslāmī-e Īrān República Islámica de Irán Irã Poyvi Ha'erã'i Tetã ñe'ẽ akã: استقلال آزادی جمهوری اسلامی Esteqlāl, āzādī, jomhūrī-e eslāmī (Peysiañe'ẽ: «Sãso, Tekosã'ỹ, Tavakuairetã Islã jeroviápe») Tetã Momorãhéi: Sorood-e Melli-e Jomhoori-e Eslami Tavusu (ha táva tuichavéva) Teerã Ñe'ẽ tee Peysiañe'ẽ Tetãygua réra Iraní Tekuái reko Tavakuairetã Islã jeroviáre Tupãrekuáipe Mburuvicha guasu Tendota vacant Masoud Pezeshkian Tetã Amandaje Asamblea Consultiva Islámica asamblea de Expertos en Liderazgo Oñemoheñóvo Islã Tavakuairetã • Fecha Oñemopu'ãvo Mohammad Reza Pahlaví rehe 1 jasyrundy ary 1979 Yvy apekue Ñemoĩha 17.º • Opaite 1.648.195 km² • Y (%) 1,63 Tembe'y 5.440 km Y rembe'y 2.440 km Yvyty yvatevéva Damavand Ava hetakue Ñemoĩha 17.º • Hetakue 92.617.681 (2025) hab. • Typy'ũ 56 hab./km²* PIB (PPA) Ñemoĩha 22.º • Opaite (2025) USD 1.879.000 sua • Per cápita USD 21.473 (2025) PIB (nominal) Ñemoĩha 42.º • Opaite (2025) US$ 356.513 sua • Per cápita US$ 4.074 (2025) IDH (2023) 0,799 (75.º) – mbytegua Viru Rial iraní (ریال ایران) (IRR) Ára (UTC+3.30) ISO Jehero 364 / IRN / IR Tetã renda tee Ñandutíme .ir, ایران. Tetã pumbyry papapy +98 Tetã puhoe papapy 9BA-9DZ, EPA-EQZ COI Jehero IRI Atyvete OPEP, ONU, OCE Opaite Tetã Yvýgui [editar datos en Wikidata] Irã, héra tee hína Tavakuairetã Islã jeroviápe Irã (Peysiañe'ẽme, جمهوری اسلامی ایران, oje'éva ‘Yomhurí-ye Eslamí-ye Irán’), ha'e peteĩ tetã hekosãsóva ijyvy Kuarahyresẽ Aguĩguame oĩva, Kuarahyreike Ásiape. Ko tetã héra niko Péysia amo 1000 ary Kirito mboyve ary 1935 peve yvy pehẽngue kuarahyreikeguápe, ko'ãga oñembohéraramo jepe ko tetã rera mokõi, ojeiporu gueteri Péysia ha Irã. Ijerére ojejuhu Pakistán ha Ahyganitã kuarahyresẽ ngotyo; Tuykomenitã ojejuhu yvate kuarahyresẽ ngotyo; upw para Káspio ojejuhu yvate gotyo; Aservaijã ha Armenia yvate kuarahyreike gotyo; Tuykía ha Iráke kuarahyreike gotyo ha, ipahápe, y rembe'ýre ojejuhu parapyte Péysia pegua ñemby ngotyo. Ko tetã niko tetã ijyvy tuichavéva 18ha, ijapekue hína amo 1 648 195 km², Irãme oiko amo 80 sua tapichakuéra ijypykue opaichagua.[1] Ko tetã niko mba'eguasuite yvy ñesãmbyhýme ojejuhúgui Kuarahyresẽ Aguĩgua, Mbyte Ásia ha Ñemby Ásia apytépe. Teerã niko ko tetã itavusu, táva guasuite ojejuhuhápe tetã porokuái pyenda, umi mba'apoha ha ñoñemuha tuichavéva ha Irã arandupy pyenda ave. Irã niko tetã mbarete osẽ tenondeve umi tetã ambuévagui ijerére oĩva[2][3] ojekuaa hetaite itakyra rupa ha gas ijyvy apekue guýpe ha y rembe'ýpe,[4] upéicha heta ára guive ko tetã omono'õ viru umi mba'ére. Irã ijypykue opaichagua, ojeikuaa oĩ tapichakuéra ijypykue Peysiagua (hetavéva), umi ijypykue Aservaijã pegua, kurdokuéra, lor kuéra, tuykománo kuéra ha balochi kuéra avei, heta ambuéva mbytépe, oĩ Irã arandupy teépe ha omomba'eguasu ko tetã. Umi ijypykue aravekuéra hetakue michĩmi Irãme (amo 1%). Irã ha ku tetã ijyképe, Iráke, niko oñepyrũhápe umi avano'õ tujavéva Yvýgui.[5] Las primeras dinastías conocidas en el oeste de Irán son las de Elam, amo ary 2800 Kirito mboyve guive. Umi medokuéra ojapo akue mburuvi guasu peteĩha oñemyasãi va'ekue Kuarahyresẽ Aguĩgua mbytére amo ary 625 Kirito mboyve.[6] Umíva rire ou upe Mburuvi akeménida, ho'áva'ekue Gyrésia poguýpe upe Mburuvi seleúsida rehe, karai Alehándoro Mágno porokuáire, ha upéi ou umi tetã hekosãsóva ambuéva, upe Mburuvi Párto ha Mburuvi Sasánida. Musulmãnguéra oipyhy ha oñemyasã ku yvýre la ary 651 Kirito rire, upéicha Peysiañe'ẽ oñemyasã avei opa ku tetã ijapekue tuichakue ha heta mba'e Irã arandupýgui oike Islãme. Porokuái peteĩme opa 1979-pe, tetãyguanguéra oñemopu'ãvo oity hag̃ua pe porokuái peteĩme Islã jerovia ñemopu'ã rupive, umi ojeroviáva chíi rapére, upéicha oñemoheñói ko tavakuairetã Islã jeroviáre ára 1 jasyrundy ary 1979-pe.[7][6] Irã niko peteĩ umi tetã omoheñóigui Tetãnguéra Joaju aty. Irã rekuái oñemboguata ha oñemopyenda Islã Tavakuairetã Léi guasu 1979 rupive, hekome'ẽva opa umi tetã rekuái pehẽngue. Tetã sãmbyhyhára tuichavéva niko upe Irã Mburuvicha guasu, ára ha ára tendota oiporokuáiramo jepe. Tetã jerovia tee niko Islã chíi ha i…