Arkea - Vikipedi İçeriğe atla Ana menü Ana menü kenar çubuğuna taşı gizle Dolaşım Anasayfa Hakkımızda İçindekiler Rastgele madde Seçkin içerik Yakınımdakiler Katılım Deneme tahtası Köy çeşmesi Son değişiklikler Dosya yükle Topluluk portali Wikimedia dükkânı Yardım Özel sayfalar Ara Ara Görünüm Bağış yapın Hesap oluştur Oturum aç Kişisel araçlar Bağış yapın Hesap oluştur Oturum aç İçindekiler kenar çubuğuna taşı gizle Giriş 1 Tarihçe 2 Habitatları 3 Şekil 4 Metabolizma 5 Evrim ve sınıflandırma 6 Özellikleri 7 Arkeler üzerinde çalışmış biyologlar Arkeler üzerinde çalışmış biyologlar alt bölümünü aç/kapa 7.1 Diğer kaynaklar 8 Dış bağlantılar 9 Kaynakça İçindekiler tablosunu değiştir Arkea 129 dil Afrikaans Alemannisch Aragonés अंगिका العربية الدارجة مصرى অসমীয়া Asturianu Azərbaycanca تۆرکجه Башҡортса Žemaitėška Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Български বাংলা Bosanski Català کوردی Čeština Cymraeg Dansk Deutsch Ελληνικά English Esperanto Español Eesti Euskara Estremeñu فارسی Suomi Võro Français Nordfriisk Gaeilge Kriyòl gwiyannen Galego Avañe'ẽ Gaelg עברית हिन्दी Fiji Hindi Hrvatski Kreyòl ayisyen Magyar Հայերեն Interlingua Bahasa Indonesia Ilokano Íslenska Italiano 日本語 Patois Jawa ქართული Қазақша ಕನ್ನಡ Yerwa Kanuri 한국어 Kurdî Kernowek Latina Lëtzebuergesch Лезги Lingua Franca Nova Limburgs Ligure Ladin Lombard Lietuvių Latviešu Madhurâ Malagasy Македонски മലയാളം Монгол मराठी Bahasa Melayu မြန်မာဘာသာ Napulitano Plattdüütsch नेपाल भाषा Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål Occitan Oromoo ਪੰਜਾਬੀ Kapampangan Polski Piemontèis پنجابی Português Runa Simi ရခိုင် Română Русский Саха тыла Sardu Scots سنڌي Srpskohrvatski / српскохрватски සිංහල Simple English Slovenčina Slovenščina Shqip Српски / srpski Svenska Kiswahili தமிழ் తెలుగు Тоҷикӣ ไทย Tagalog Татарча / tatarça Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Tiếng Việt Winaray 吴语 ייִדיש 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 中文 IsiZulu Bağlantıları değiştir Madde Tartışma Türkçe Oku Değiştir Kaynağı değiştir Geçmişi gör Araçlar Araçlar kenar çubuğuna taşı gizle Eylemler Oku Değiştir Kaynağı değiştir Geçmişi gör Genel Sayfaya bağlantılar İlgili değişiklikler Kalıcı bağlantı Sayfa bilgisi Bu sayfayı kaynak göster Kısaltılmış URL'yi al Eski ayrıştırıcıya geç Yazdır/dışa aktar Bir kitap oluştur PDF olarak indir Basılmaya uygun görünüm Diğer projelerde Abstract Wikipedia Wikimedia Commons Vikitür Vikiveri ögesi Görünüm kenar çubuğuna taşı gizle Vikipedi, özgür ansiklopedi \n* [[Proteoarchaeota]]<br /> <small>''(Geçerli yayınlarla taksonomik yeri kesinleşmemiş grup)''</small><ref name=lpsn-Proteoarchaeota>{{Web kaynağı | url = https://lpsn.dsmz.de/kingdom/proteoarchaeota | başlık = Kingdom \"Proteoarchaeota\" | çalışma = [[LPSN]] | erişimtarihi = 5 Temmuz 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20200810063425/https://lpsn.dsmz.de/kingdom/proteoarchaeota | arşivtarihi = 10 Ağustos 2020}}</ref>\n'''Şubeler'''<ref name=lpsn-archaea>{{Web kaynağı | url = https://lpsn.dsmz.de/domain/archaea | başlık = Domain \"Archaea\" | çalışma = [[LPSN]] | erişimtarihi = 5 Temmuz 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20200420171557/https://lpsn.dsmz.de/domain/archaea | arşivtarihi = 20 Nisan 2020}}</ref><br />\n* [[Euryarchaeota]]<ref name=lpsn-Euryarchaeota>{{Web kaynağı | url = https://lpsn.dsmz.de/phylum/euryarchaeota | başlık = Phylum \"Euryarchaeota\" | çalışma = [[LPSN]] | erişimtarihi = 5 Temmuz 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20200420163358/https://lpsn.dsmz.de/phylum/euryarchaeota | arşivtarihi = 20 Nisan 2020}}</ref>\n* [[Crenarchaeota]]<ref name=lpsn-Crenarchaeota>{{Web kaynağı | url = https://lpsn.dsmz.de/phylum/crenarchaeota | başlık = Phylum \"Crenarchaeota\" | çalışma = [[LPSN]] | erişimtarihi = 5 Temmuz 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20200420191426/https://lpsn.dsmz.de/phylum/crenarchaeota | arşivtarihi = 20 Nisan 2020}}</ref>\n* [[Thaumarchaeota]]<ref name=lpsn-Thaumarchaeota>{{Web kaynağı | url = https://lpsn.dsmz.de/phylum/thaumarchaeota | başlık = Phylum \"Thaumarchaeota\" | çalışma = [[LPSN]] | erişimtarihi = 5 Temmuz 2021 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20200809062445/https://lpsn.dsmz.de/phylum/thaumarchaeota | arşivtarihi = 9 Ağustos 2020}}</ref>\n*'''[[DPANN]] Grubu'''<ref>{{Akademik dergi kaynağı|url=https://www.nature.com/articles/nature12352|başlık=Insights into the phylogeny and coding potential of microbial dark matter|tarih=Temmuz 2013|sayı=7459|dil=İngilizce|sayfalar=431-437|çalışma=Nature|cilt=499|ad=Christian|soyadı=Rinke|issn=1476-4687|doi=10.1038/nature12352|ad2=Patrick|ad3=Alexander|ad4=Natalia N.|ad5=Iain J.|ad6=Jan-Fang|ad7=Aaron|ad8=Stephanie|ad9=Brandon K.|ad10=Esther A.|ad11=Jeremy A.|soyadı2=Schwientek|soyadı3=Sczyrba|soyadı4=Ivanova|soyadı5=Anderson|soyadı6=Cheng|soyadı7=Darling|soyadı8=Malfatti|soyadı9=Swan|soyadı10=Gies|soyadı11=Dodsworth|erişimtarihi=10 Ekim 2021|arşivurl=https://web.archive.org/web/20210719162745/https://www.nature.com/articles/nature12352|arşivtarihi=19 Temmuz 2021|ölüurl=hayır}}</ref>\n** [[Aenigmarchaeota]]\n** [[Altiarchaeota]]\n** [[Diapherotrites]]\n** [[Huberarchaeota]]\n** [[Mamarchaeota]]\n** [[Micrarchaeota]]\n** [[Nanoarchaeota]]\n** [[Nanohaloarchaeota]]\n** [[Pacearchaeota]]\n** [[Parvarchaeota]]\n** [[Undinarchaeota]]\n** [[Woesearchaeota]]"},"sinonimler":{"wt":"*''Archaebacteria'' (Woese & Fox, 1977)\n*''Mendosicutes'' (Gibbons & Murray, 1978)\n*''Metabacteria'' (Hori and Osawa 1979)"}},"i":0}}]}'>Archaea Yaşadığı dönem aralığı: 3500-0 myö Paleoarkeen-Günümüz  Had'n Arkeen Proterozoyik Fa. Halobacterium sp. Biyolojik sınıflandırma Üst âlem: Archaea Woese, Kandler & Wheelis, 1990[1] Alt gruplar Alem Proteoarchaeota (Geçerli yayınlarla taksonomik yeri kesinleşmemiş grup)[2] Şubeler[3] Euryarchaeota[4] Crenarchaeota[5] Thaumarchaeota[6] DPANN Grubu[7] Aenigmarchaeota Altiarchaeota Diapherotrites Huberarchaeota Mamarchaeota Micrarchaeota Nanoarchaeota Nanohaloarchaeota Pacearchaeota Parvarchaeota Undinarchaeota Woesearchaeota Sinonimler Archaebacteria (Woese & Fox, 1977) Mendosicutes (Gibbons & Murray, 1978) Metabacteria (Hori and Osawa 1979) Biyoloji Yaşam bilimi Dizin Ana hatlar Sözlük Tarih (Zaman çizelgesi) Temel bileşenler Hücre teorisi Ekosistem Evrim Filogenetik Yaşamın özellikleri Adaptasyon Enerji işlemesi Büyüme Düzen Düzenleme Üreme Çevreye verilen tepki Yaşamın üst âlemleri ve âlemleri Arkea Bakteri Ökaryotlar (Hayvanlar, Mantarlar, Bitkiler, Protistler) Dallar Abiyogenez Aerobiyoloji Agronomi Agrostoloji Anatomi Astrobiyoloji Bakteriyoloji Beslenme Bilişsel biyoloji Biyocoğrafya Biyofizik Biyoenformatik Biyoistatistik Biyojeoloji Biyokimya Biyomekanik Biyomühendislik Biyosemiyotik Biyoteknoloji Botanik Dendroloji Deniz biyolojisi Ekolojik genetik Ekoloji Embriyoloji Entomoloji Epidemiyoloji Epigenetik Etoloji Evrimsel biyoloji Farmakoloji Fikoloji Filogenetik Fizyoloji Fotobiyoloji Gelişim biyolojisi Genetik Genomik Gerontoloji Gelişimsel plastisite Herpetoloji Hesaplamalı biyoloji Histoloji Hücresel mikrobiyoloji İhtiyoloji İmmünoloji İnsan biyolojisi Jeobiyoloji Kimyasal biyoloji Koruma biyolojisi Kriyobiyoloji Kronobiyoloji Kuantum biyolojisi Lipidoloji Matematiksel biyoloji Mammaloji Mikoloji Mikrobiyoloji Moleküler biyoloji Morfoloji Neontoloji Nörobilim Ornitoloji Ontojeni Osteoloji Paleontoloji Parazitoloji Patoloji Pomoloji Primatoloji Proteomik Protistoloji Radyobiyoloji Sentetik biyoloji Sistematik Sistem biyolojisi Sitogenetik Sitoloji Sosyobiyoloji Taksonomi Tarım bilimi Tatlı su biyolojisi Teratoloji Toksikoloji Üreme biyolojisi Virofizik Viroloji Yapısal biyoloji Zenobiyoloji Zooloji Araştırma Biyolog (liste) Biyoloji ödülleri listesi Dergiler listesi Araştırma yöntemleri listesi Çözülmemiş problemler listesi Uygulamalar Tarım bilimi Biyomedikal bilimler Sağlık teknolojisi  Kategori g t d Arkeler ya da Arkea (Yunanca αρχαία “eskiler”den türetme; tekil olarak Arkaeum, Arkaean veya Arkaeon) veya Arkebakteriler, canlı organizmaların bir ana bölümüdür.[8] Yabancı literatürde bu gruptaki canlılar Archaea veya Archaebacteria, grubun tek bir üyesi ise tekil olarak Archaeum, Archaean veya Archaeon olarak adlandırılır. Arkeler, Bakteriler ve Ökaryotlar; Üç Üst Âlem Sistemi'nin (İngilizce: three domain system) temel gruplarını oluştururlar. Bakteriler gibi arkeler de çekirdeği olmayan tek hücreli canlılardır, yani prokaryotlardır (prokaryotlar altı-âlemli sınıflandırmada Monera olarak adlandırılırlar). İlk tanımlanan arkeler sert koşullarda bulunmuş olmalarına rağmen arkelere sonradan hemen her habitatta rastlanmıştır.[9] Bu üst aleme ait tek bir organizma "arkeli" (Arkea'ye ait anlamında; İngilizce: archaean) olarak adlandırılır. Bu sözcük, sıfat olarak da kullanılır.[10] Tarihçe [değiştir | kaynağı değiştir] 1977'de Carl Woese ve George Fox, prokaryotları 16S rRNA dizinlerine göre sınıflandırdıkları filogenetik ağaçtaki diğer bakterilerden ayrı kümelenmelerinden dolayı arkaeleri tanımlanmışlardır.[1] Bu iki canlı grubu başlangıçta birer âlem veya alt âlem olarak görülmüş, Arkebakteriler ve Öbakteriler olarak adlandırılmışlardır. Woese bu grupların canlıların temel düzeyde birbirinden farklı birer kolu sayılması gerektiğini savunmuştur. Daha sonra bu kavramı daha belirginleştirmek için grupları Arkeler ve Bakteriler olarak yeniden adlandırmış ve bunların, Ökaryot ile beraber canlıların üç bölgesini oluşturduğunu öne sürmüştür. (Woese'nin bu gruplara İngilizce 'bölge' anlamında domain olarak adlandırmıştır; Türkçe üst-âlem olarak da adlandırılırlar).[11] Biyolojik bir terim olarak Arkeler ile jeolojideki Arkean veya Arkeozoik dönemin bir ilişkisi yoktur. Arkeozoik dönem, Yer tarihinde Arkeler ve Bakterilerin gezegende yaşayan tek canlılar olduğu bir dönemin ismidir. Bu canlılara ait muhtemel fosiller 3,8 milyar yıl öncesine tarihlenmişlerdir.[8][12] Bakteri, arkea ve ökaryotlar arasındaki ayrışmayı gösteren, rRNA verilerine dayandırılmış bir filogenetik ağaç. Moleküler biyolojide temel rolü olan genetik transkripsiyon ve translasyon mekanizmaları bakterilere pek benzemeyip, çoğu bakımdan ökaryotlara benzemektedir. Örneğin arke translasyonu ökaryotik-benzeri başlatma (initiation) ve uzatma (elongasyon) faktörleri kullanır, trankripsiyonda ökaryotlardaki gibi TATA-bağlanma proteinleri ve TFIIB rol oynar. Çoğu arke tRNA ve rRNA genlerinde arkelere has intronlar bulunur ki bunlar ve ökaryotik intronlara, ne de bakteryel intronlara benz farklı kılan çeşitli başka özellikler vardır. Bakteri ve ökaryotlarda olduğu gibi arkaelerde de gliserollu fosfolipitlere sahiptirler. Ancak arke lipitlerinin üç özelliği değişiktir:[11] Arke lipitlerindeki gliserolun stereokimyası bakteri ve ökaryotlardakinin tersidir. Bu, farklı bir biyosentetik yol olduğuna işarettir. Çoğu bakteri ve ökaryotun hücre zarları gliserol-lipit esterlerinden oluşur, oysa arkelerin zarları gliserol-lipit eterlerinden oluşur. Bakterilerde eter bağlantılı lipitler olsa dahi bunlardaki gliserol sterokimyası bakteriyel biçimdedir. Arke lipitleri izoprenoid birimlerde…