Fungi - Wikipedia Jump to content Menù printzipale Menù printzipale move to sidebar cua Navigatzione Pàgina printzipale Ùrtimas mudàntzias Pàgina a sa tzurpa Agiudu Comunidade Tzilleri Portale comunidade Chirca Chirca Appearance Donatziones Registra·ti Intra Ainas personales Donatziones Registra·ti Intra Ìnditze move to sidebar cua Incumintzu 1 Riferimentos 2 Àteros progetos Toggle the table of contents Fungi 190 limbas Afrikaans Alemannisch አማርኛ Aragonés अंगिका العربية الدارجة مصرى অসমীয়া Asturianu Atikamekw Azərbaycanca تۆرکجه Башҡортса Basa Bali Boarisch Žemaitėška Bikol Central Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Български বাংলা Brezhoneg Bosanski Буряад Català 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Cebuano ᏣᎳᎩ کوردی Corsu Qırımtatarca Čeština Kaszëbsczi Чӑвашла Cymraeg Dansk Dagbanli Deutsch Dolnoserbski Ελληνικά Emiliàn e rumagnòl English Esperanto Español Eesti Euskara Estremeñu فارسی Suomi Võro Føroyskt Français Nordfriisk Frysk Gaeilge Kriyòl gwiyannen Gàidhlig Galego گیلکی Avañe'ẽ Gaelg 客家語 / Hak-kâ-ngî עברית हिन्दी Fiji Hindi Hrvatski Hornjoserbsce Kreyòl ayisyen Magyar Հայերեն Արեւմտահայերէն Interlingua Bahasa Indonesia Interlingue Ilokano ГӀалгӀай Íslenska Italiano 日本語 Patois Jawa ქართული Gĩkũyũ Қазақша ಕನ್ನಡ Yerwa Kanuri 한국어 Kurdî Kernowek Кыргызча Latina Lëtzebuergesch Лезги Lingua Franca Nova Limburgs Ligure Ladin Lombard Lingála Lietuvių Latviešu Мокшень Malagasy Македонски മലയാളം Монгол मराठी Bahasa Melayu မြန်မာဘာသာ Эрзянь مازِرونی Nāhuatl Napulitano Plattdüütsch नेपाली नेपाल भाषा Li Niha Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål Diné bizaad Occitan Livvinkarjala Oromoo Ирон ਪੰਜਾਬੀ Kapampangan Polski Piemontèis پنجابی پښتو Português Runa Simi Română Русский Русиньскый संस्कृतम् Саха тыла Sicilianu Scots سنڌي Davvisámegiella Srpskohrvatski / српскохрватски Taclḥit සිංහල Simple English Slovenčina Slovenščina Anarâškielâ Soomaaliga Shqip Српски / srpski Seeltersk Sunda Svenska Kiswahili Ślůnski தமிழ் ತುಳು తెలుగు Тоҷикӣ ไทย Tagalog Lea faka-Tonga Toki pona Türkçe Татарча / tatarça Удмурт ئۇيغۇرچە / Uyghurche Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Vèneto Tiếng Việt Volapük Walon Winaray 吴语 Хальмг IsiXhosa მარგალური ייִדיש Yorùbá Vahcuengh 文言 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 中文 IsiZulu Modìfica sos ligàmenes Pàgina Cuntierras sardu Leghe Càmbia Modìfica còdighe de orìgine Càstia istòria Ainas Ainas move to sidebar cua Actions Leghe Càmbia Modìfica còdighe de orìgine Càstia istòria Generale Pàginas chi ligant a custa Mudàntzias ligadas Càrriga documentu Ligàmene permanente Informatziones pro sa pàgina Tzita custa pàgina Otene un'URL incurtzadu Switch to legacy parser Imprenta/esporta Crea unu libru Iscàrriga comente PDF Versione de imprenta In àteros progetos Wikimedia Commons Wikispecies Elementu Wikidata Appearance move to sidebar cua Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera. Custu artìculu est iscritu cun sa grafia Limba Sarda Comuna. Abbàida sas àteras bariedades gràficas: campidanesu · logudoresu · nugoresu [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3359815/ Validation and justification of the phylum name Cryptomycota phyl. nov.] Meredith D.M. Jones et al, 2011</ref>"},"label6":{"wt":""},"header6":{"wt":""},"data5":{"wt":""},"label5":{"wt":""},"header5":{"wt":"[[Phylum|Phyla]]"},"data4":{"wt":"[[Fungi]]"},"label4":{"wt":"[[Regnu (biologia)|Regnu]]"},"header4":{"wt":""},"data3":{"wt":"[[Eukaryota]]"},"label3":{"wt":"[[Domìniu (biologia)|Domìniu]]"},"header3":{"wt":""},"header2":{"wt":""},"abovestyle":{"wt":"background:#C0C0C0;"},"label2":{"wt":"Label defined alone does not display (needs data, or is suppressed)"},"labelstyle":{"wt":"background:#E6E6FA"},"data1":{"wt":""},"label1":{"wt":""},"header1":{"wt":"[[Classificatzione sientìfica]]"},"datastyle":{"wt":""},"headerstyle":{"wt":"background:#DCDCDC;"},"caption":{"wt":"Genias vàrias de fungos"},"image":{"wt":"[[File:Fungi collage.jpg|200px|alt=Example alt text]]"},"captionstyle":{"wt":""},"imagestyle":{"wt":""},"above":{"wt":"Fungos"},"title":{"wt":""},"subheaderstyle":{"wt":""},"data7":{"wt":""}},"i":0}}]}'>Fungos Genias vàrias de fungos Classificatzione sientìfica Domìniu Eukaryota Regnu Fungi Phyla Basidiomycota - Chytridiomycota - Zygomycota - Glomeromycota - Cryptomycota[1] Custu template: càstia • cuntierras • modìfica Illustratzione de sa reprodutzione sessuada de unu corodlinu Su trèmene Fungi (plurale latinu de fungus, in sardu lit. «fungos, ungos[2]»), fintzas Mycota o mitzetos (dae su gregu μύκης, mykes)​ s'usat in biologia pro designare a unu taxon o grupu de organismos eucariotas intre is cales s'agatant is mucores, is framentos e sos organismos produtores de cordolinos. Sunt classificados in unu regnu diferente a su de is prantas, animales e protistas. Si distinghent de is prantas ca sunt eteròtrofos; e de sos animales ca giughent muros tzellulares comente is prantas, cumpostas dae chitina, antimes de tzellulosa. Est su regnu de sa natura prus pròssimu filogenéticamente a sos animales (Animalia).[3] Sa sièntzia chi istudiat is fungos est denumenada micologia, in ue si impreat su sufissu -mycota pro is divisiones e -mycetes pro is classes.​ Mancari custu taxon siat dislindadu bene de su puntu de vista evolutivu, galu si sunt istudiende is relatos filogenèticos de is grupos prus pagu connotos, e sa lista issoro de sub-taxones at cambiadu meda cun su tempus. Classificados sientìficamente dae Linnaeus Prantas, is fungos sunt istados a fatu artziados a su rangu de regnu de Nees in su 1817 e torra dae Whittaker in su 1968. Unos àteros organismos in istoricamente classificados fungos sunt totora de classificatzione dudosa. Is istudos modernos ant contribuidu a prodùere un'ordinamentu sistemàticu prus obietivu, basadu subra sa filogènesi, chi promitet unu gradu majore de istabilidade. In die de oe, is tècnicas de biologia moleculare ant permìtidu s'istabilimentu de una tassonomia moleculare fundada subra de secuèntzias de àtzidu desossiribonuclèicu (ADN) e àtzidu ribonuclèicu (ARN) chi partzit in su regnu in unu nùmeru determinadu de divisiones. Is fungos s'agatant in hàbitats diversos meda: podent èssere piròfitos (Pholiota carbonària) o copròfilos (Psilocybe coprophila). Segundu s'ecologia issoro, si podent classificare in bator grupos: saprofitos, lichenes, micorrizas e parassitos. Is fungos saprofitos podent èssere sostratu ispetzìficos. In sa majoria de is casos, is rapresentantes de custu regnu sunt de mannària mionre; bivent de costùmene in terrinos impare a materiales in decumpositzione e comente simbiontes de prantas, animales o àteros fungos. Cando frutìficant produint isporoforos caraterìsticos (is cordolinos nde sunt un'esempru). Realizant una digestione esterna de sos alimentos, sumende enzimas, e chi surbint a pustis is molèculas isòlvidas chi resultant de sa digestione. A custa forma de alimentatzione si ddi narat osmotrofia, sa cale est simbigiante a sa de is prantas, però, a diferèntzia de cussas, is nudrimentos chi pigant sunt orgànicos. Is fungos sunt is iscumponidores primàrios de sa matèria morta de prantas e de animales in medas ecosistemas, e duncas possedent unu rolu ecològicu de importu mannu meda in is tziclos biogeochìmicos. Is fungos tenent un'importu econòmicu mannu: is framentos sunt is responsàbiles de sa fermentatzione de sa birra e de su pane, e si dat sa boddidura e su cultivu de cordolinos comente is tùvaras. Dae su 1940 sunt impreadas pro produire industrialmentee antibiòticos, gasi comente enzimas (mescamente proteasis). Unas àteras produint micotossinas, cumpostos bioativos (comente sos alcaloides) chi sunt tòssicos pro umanos e àteros animales. Is maladias micòticas atacant a is umanos, àteros animales e prantas; in custas ùrtimas, apòntziat sa seguresa alimentare e su rendimentu de is cultivos. Riferimentos [modìfica | modìfica su còdighe de orìgine] ↑ Validation and justification of the phylum name Cryptomycota phyl. nov. Meredith D.M. Jones et al, 2011 ↑ Antoninu Rubattu, DIZIONARIO UNIVERSALE DELLA LINGUA DI SARDEGNA, 2ª ed., 2006, p. 68. ↑ (EN) Iñaki Ruiz-Trillo 1, Andrew J Roger, Gertraud Burger, Michael W Gray, B Franz Lang, A phylogenomic investigation into the origin of metazoa, in Mol Biol Evol., Abrile 2008. Àteros progetos [modìfica | modìfica su còdighe de orìgine] Wikimedia Commons tenet files chi ligant a: Category:Fungi Classificatzione de sas ispètzies Haeckel (1894) Tres regnos Copeland (1938) Bator regnos Whittaker (1969) Chimbe regnos Woese (1990) Tres domìnios Cavalier-Smith (2004) Duos domìnios e sete regnos Animalia Animalia Animalia Eukarya Eukaryota Animalia Plantae Plantae Plantae Plantae Protista Fungi Fungi Protista Chromista Protista Protozoa Monera Monera Bacteria Prokaryota Bacteria Archaea Archaea Bogadu dae "https://sc.wikipedia.org/w/index.php?title=Fungi&oldid=174699" Categorias: Limba Sarda Comuna Biologia Ùrtima modìfica su 10 Nad 2021, a is 16:06. Page was rendered with Parsoid. Su testu est a disponimentu segundu sa litzèntzia Atributzione Creative Commons-Cumpartzi a sa pròpia manera; si podent aplicare prus cunditziones galu. Abbàida is cunditziones de impreu pro is particulares. Polìtica pro is datos privados A propòsitu de Wikipedia Avertèntzias Legal & safety contacts Code of Conduct Isvilupadores Istatìsticas Decraratzione in subra de sos testimòngios Versione mòbile Chirca Chirca Toggle the table of contents Fungi 190 limbas Agiunghe cuntierra