Mari El — Vikipediya

Mari El — Vikipediya Məzmuna keç Əsas menyu Əsas menyu yan panelə köçür gizlə Naviqasiya Ana səhifə Kənd meydanı İcma portalı Son dəyişikliklər Təsadüfi məqalə Xüsusi səhifələr Layihələr Seçilmiş məqalələr Seçilmiş siyahılar Yaxşı məqalələr Məqalə namizədləri Mövzulu ay Xüsusi Bizimlə əlaqə Kömək Axtar Axtar Görünüş İanə et Hesab yarat Daxil ol Şəxsi alətlər İanə et Hesab yarat Daxil ol Mündəricat yan panelə köçür gizlə Giriş 1 Tarixi 2 Coğrafiya 3 Əhali 4 İqtisadiyyat 5 Şəhərlər 6 İstinadlar Mündəricatı göstər/gizlət Mari El 119 dildə Аԥсшәа Acèh Afrikaans العربية مصرى Asturianu تۆرکجه Башҡортса Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Български Brezhoneg Bosanski Буряад Català 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Нохчийн Cebuano Qırımtatarca Čeština Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ Чӑвашла Cymraeg Dansk Deutsch Zazaki Ελληνικά English Esperanto Español Eesti Euskara فارسی Suomi Võro Français Nordfriisk Frysk Gaeilge Gagauz Galego 客家語 / Hak-kâ-ngî עברית हिन्दी Hrvatski Hornjoserbsce Magyar Հայերեն Bahasa Indonesia Interlingue Iñupiatun Ido Medžuslovjansky Italiano 日本語 ქართული Қазақша 한국어 Перем коми Коми Кыргызча Latina Lingua Franca Nova Lombard Lietuvių Latviešu Олык марий Македонски Монгол मराठी Кырык мары Bahasa Melayu Эрзянь مازِرونی Plattdüütsch Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål Occitan Livvinkarjala Ирон Polski پنجابی پښتو Português Română Русский Саха тыла Scots سنڌي Davvisámegiella Srpskohrvatski / српскохрватски Simple English Slovenčina Slovenščina Shqip Српски / srpski Sunda Svenska Kiswahili தமிழ் ไทย Tagalog Tolışi Türkçe Татарча / tatarça Удмурт ئۇيغۇرچە / Uyghurche Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Vepsän kel’ Tiếng Việt Winaray 吴语 მარგალური 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語中文 Keçidləri redaktə et Məqalə Müzakirə azərbaycanca Oxu Redaktə Vikimətni redaktə et Tarixçəyə bax Alətlər Alətlər yan panelə köçür gizlə Fəaliyyətlər Oxu Redaktə Vikimətni redaktə et Tarixçəyə bax Ümumi Səhifəyə keçidlər Əlaqəli redaktələr Fayl yüklə Daimi keçid Səhifə məlumatları Bu səhifəyə istinad et Qısaldılmış URL əldə et Köhnə ayrışdırıcıya keç Çap et/ixrac Kitab yarat PDF kimi yüklə Çap versiyası Digər layihələrdə Vikianbar Vikidata elementi Görünüş yan panelə köçür gizlə 56°42′ şm. e. 47°52′ ş. u.HGYO Vikipediya, azad ensiklopediya Mari El Марий Эл Республик Мары Эл Республик Bayraq<a rel=\"mw:WikiLink/Interwiki\" href=\"https://www.wikidata.org/wiki/Q715218\" title=\"d:Q715218\" class=\"extiw\" id=\"mwBw\">[d]</a>","txt":"Bayraq[d]"}]]}'> Gerb<a rel=\"mw:WikiLink/Interwiki\" href=\"https://www.wikidata.org/wiki/Q1971908\" title=\"d:Q1971908\" class=\"extiw\" id=\"mwDA\">[d]</a>","txt":"Gerb[d]"}]]}'> Bayraq[d] Gerb[d] 56°42′ şm. e. 47°52′ ş. u.HGYO {{#parsoid\u0000fragment:5}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=az&pagename=Mari_El&params=56_42_0_N_47_52_0_E_scale:100000 H][https://maps.google.com/maps?ll=56.70000,47.86667&q=56.70000,47.86667&spn=0.1,0.1&t=h&hl=az G][https://yandex.ru/maps/?ll=47.86667,56.70000&pt=47.86667,56.70000&spn=0.1,0.1&l=sat,skl Y][https://www.openstreetmap.org/?mlat=56.70000&mlon=47.86667&zoom=12 O]"}}'/> Ölkə Rusiya İnzibati mərkəz Yoşkar-Ola Dövlət Başçısı Aleksandr Yevstifeyev Dövlət Məclisinin sədri Anatoli Smirnov Tarixi və coğrafiyası Yaradılıb 12 yanvar 1993 Sahəsi 23.200 km² Saat qurşağı Moskva vaxtı[d] UTC+03:00 Əhalisi Əhalisi 669.854 nəf. (2016, 2018, 2019, 2020, 2021, 2021, 2024) Rəsmi dili Maricə və Rusca Rəqəmsal identifikatorlar ISO kodu RU-ME Telefon kodu 836 Avtomobil nömrəsi 12 Rəsmi sayt Vikianbarda əlaqəli mediafayllar Mari El Respublikası (rus. Республика Марий Эл, mar. Марий Эл Республик, d.mari Мары Эл Республик) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri. Mari xalqının keçmiş adı - Çirmiş xalqı. Volqa Federal Dairəsinə daxildir. 4 noyabr 1920-ci ildə Mariya muxtar vilayəti kimi yaradılmışdır. Respublika kimi 1936-cı ildən fəaliyyət göstərir. Dövlət dilləri mari dili və rus dilidir. Tarixi [redaktə | vikimətni redaktə et] Finn-uqor tayfaları qədim zamanlardan Rusiyanın müasir Avropa hissəsinin ərazisində məskunlaşmışlar. Mari El Respublikasının ərazisində e.ə. birinci minilliyə aid arxeoloji mənbələr qorunub saxlanılmışdır. IX əsrdən etibarən marilər şərqə doğru hərəkət edən və Rostov, Qaliç, Yaroslavl, Suzdal, Vladimir və 1221-ci ildə Nijni Novqorod şəhərlərini quran slavyan və slavyan-fin xalqları ilə təmasda oldular. Tədricən xristianlığı qəbul adən qərb mariləri slavyanlaşaraq assimilyasiya oldular, xristianlığı qəbul etmək istəməyənlər isə şərqə qaçdılar. Coğrafiya [redaktə | vikimətni redaktə et] Respublikanın ərazisi 23.2 min kvadrat kilometrdir *[1]. Torpaqlarının 57%-i meşələrlə örtülüdür. Respublikada 476 çay axır. Bu axar sular ümumiyyətlə noyabr-aprel ayları arasında donur. Həmçinin 200 göl var. Mari El Şərqi Avropa düzənliyinin şərqində, Volqa çayının orta axınında yerləşir. Respublikanın əksər hissəsi Volqanın sol sahilində yerləşir. Faydalı qazıntıları torf, gil, tikinti daşı, əhəng daşı, şüşə və silikat qumları, mineral bulaqlardır. İqlimi uzun sürən soyuq qış və isti yayı ilə mülayim kontinentaldır. Noyabr ən küləkli aydır. Qış, bir qayda olaraq, noyabr ayında başlayır. Mari El Respublikası qış idman növləri ilə məşğul olmaq üçün əla yerdir. Bahar ümumiyyətlə, sərin və quru keçir. Canavar, qonur ayı, tülkü, sığın, vaşaq, qunduz, köstəbək kimi heyvanlar burada yaşayır. Əhali [redaktə | vikimətni redaktə et] Rosstatın məlumatına görə, respublikanın əhalisi 680 397 nəfərdir (2019). Əhalinin sıxlığı 29,11 nəfər/km²-dir(2019). Şəhər əhalisi 66,34 %-dir (2018). Yoşkar-Ola və Voljsk şəhər əhalisi, eləcə də Yoşkar-Ola ətrafı və respublikanın qərbindəki bir sıra kəndlərdə ruslar üstünlük təşkil edir. Kənd yerlərində mari əhalisi üstünlük təşkil edir. Tatarlar əsasən Yoşkar-Ola, Voljsk şəhərlərində və Zveniqovski, Mari-Turek, Medvedevski, Morkin, Parangin rayonlarında kompakt şəkildə yaşayırlar. Respublikada tatarların üstünlük təşkil etdiyi 36 yaşayış məntəqəsi, tatar dilinin tədris edildiyi 19 məktəb var. Tatar mədəniyyəti cəmiyyəti, Respublika Tatar Mədəniyyəti Mərkəzi fəaliyyət göstərir. Tatar dilində qəzet nəşr olunur, televiziya şousu verilir[2]. 1926 il [3] nəfər % 1939 [4] nəfər % 1959 il [5] nəfər % 1979 il [6] чел. % 1989 [7] nəfər % 2002 il [8] nəfər % 2010 [9][10] nəfər % Cəmi 482090 100,00 % ▲ 579610 100,00 % ▲ 647680 100,00 % ▲ 704207 100,00 % ▲ 749332 100,00 % ▼ 727979 100,00 % ▼ 696459 100,00 % Ruslar 210016 43,56 % ▲ 266951 46,06 % ▲ 309514 47,79 % ▲ 334561 47,51 % ▲ 355973 47,51 % ▼ 345513 47,46 % ▼ 313947 45,08 % Marilər 247979 51,44 % ▲ 273332 47,16 % ▲ 279450 43,15 % ▲ 306627 43,54 % ▲ 324349 43,29 % ▼ 312178 42,88 % ▼ 290863 41,76 % Tatarlar 20219 4,19 % ▲ 27149 4,68 % ▲ 38821 5,99 % ▲ 40917 5,81 % ▲ 43850 5,85 % ▼ 43377 5,96 % ▼ 38357 5,51 % Çuvaşlar 2184 0,45 % ▲ 5504 0,95 % ▲ 9065 1,40 % ▼ 8087 1,15 % ▲ 8993 1,20 % ▼ 7418 1,02 % ▼ 6025 0,87 % Ukraynalılar 86 0,02 % ▲ 1805 0,31 % ▲ 2728 0,42 % ▲ 4454 0,63 % ▲ 5344 0,71 % ▼ 5097 0,70 % ▼ 3601 0,52 % Udmurtlar 1205 0,25 % ▲ 1421 0,25 % ▲ 2481 0,38 % ▼ 2455 0,35 % ▲ 2457 0,33 % ▼ 2166 0,30 % ▼ 1932 0,28 % Ermənilər 2 0,00 % ▲ 52 0,01 % ▲ 292 0,05 % ▲ 652 0,09 % ▼ 440 0,06 % ▲ 1104 0,15 % ▼ 1003 0,14 % Beloruslar 49 0,01 % ▲ 357 0,06 % ▲ 750 0,12 % ▲ 1249 0,18 % ▲ 1404 0,19 % ▲ 1406 0,19 % ▼ 940 0,13 % Mordvalar 42 0,01 % ▲ 1618 0,28 % ▼ 1613 0,25 % ▲ 1686 0,24 % ▲ 1749 0,23 % ▼ 1255 0,17 % ▼ 862 0,12 % Azərbaycanlılar - - 22 0,00 % ▲ 165 0,03 % ▲ 224 0,03 % ▲ 520 0,07 % ▲ 1157 0,16 % ▼ 844 0,12 % İqtisadiyyat [redaktə | vikimətni redaktə et] Aparıcı sənaye sahələri — maşınqayırma və metal emalı (alət və cihazlar, avtomatlaşdırma vasitələri), meşə, ağac emalı və sellüloz-kağız, yüngül və yeyinti (ət və süd). Əsas sənaye mərkəzləri Yoşkar—Ola, Voljsk şəhərləridir. Kənd təsərrüfatının aparıcı sahəsi heyvandarlıqdır (südçülük və ət-südçülük, donuzçuluq, qoyunçuluq, quşçuluq, keçi yetişdirmə). Həmçinin taxıl (arpa, yulaf, çovdar, buğda) və yem bitkiləri, kətan, mayaotu, tərəvəz, kartof yetişdirilir. Şəhərlər [redaktə | vikimətni redaktə et] Yoşkar-Ola : 256.719 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[11] İstinadlar [redaktə | vikimətni redaktə et] ↑ "RussiaOutdoors - Путешествия по России". 14 mart 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 iyun 2009. ↑ Tatar ensiklopedik lüğəti. — Kazan, 1999. ↑ "Демоскоп. Всесоюзная перепись населения 1926 года. Национальный состав населения по регионам России: Марийская автономная область". 24 mart 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 iyun 2019. ↑ "Демоскоп. Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по регионам России: Марийская АССР". 24 mart 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 iyun 2019. ↑ "Демоскоп. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по регионам России: Марийская АССР". 24 mart 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 iyun 2019. ↑ "Демоскоп. Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по регионам России: Марийская АССР". 24 mart 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 iyun 2019. ↑ "Демоскоп. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по регионам России: Марийская АССР". 24 mart 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 iyun 2019. ↑ Всерос…