Cymraeg - Wicipedia Neidio i'r cynnwys Prif ddewislen Prif ddewislen symud i'r bar ochr cuddio Llywio Hafan Porth y Gymuned Y Caffi Materion cyfoes Newidiadau diweddar Erthygl ar hap Cymorth Chwilio Chwilio Gwedd Rhoi Creu cyfrif Mewngofnodi Offer personol Rhoi Creu cyfrif Mewngofnodi Cynnwys symud i'r bar ochr cuddio Y dechrau 1 Hanes 2 Niferoedd 3 Dosraniad o siaradwyr Cymraeg 4 Ymgyrchu dros y Gymraeg Toglo is-adran Ymgyrchu dros y Gymraeg 4.1 Cefndir 4.2 Ymgyrchu 5 Statws swyddogol 6 Geirfa 7 Orgraff 8 Gramadeg y Gymraeg Toglo is-adran Gramadeg y Gymraeg 8.1 Ffonoleg 8.2 Morffoleg 8.3 Cystrawen 9 Cymraeg ysgrifenedig Toglo is-adran Cymraeg ysgrifenedig 9.1 Perthynas Cymraeg ysgrifenedig a Chymraeg llafar 10 Tafodieithoedd ac iaith lafar 11 Hanes siaradwyr, tiriogaeth a statws y Gymraeg Toglo is-adran Hanes siaradwyr, tiriogaeth a statws y Gymraeg 11.1 Y Wladfa 12 Diwylliant Cymraeg Toglo is-adran Diwylliant Cymraeg 12.1 Eisteddfodau 12.2 Llenyddiaeth Gymraeg 12.2.1 Llyfrau argraffedig Cymraeg 12.2.2 Llenyddiaeth am y Gymraeg 12.2.3 Celfyddydau eraill 13 Cymraeg a'r cyfryngau Toglo is-adran Cymraeg a'r cyfryngau 13.1 Papurau newydd 13.2 Radio 13.3 Teledu 13.4 Datblygiadau Technoleg yn yr Iaith Gymraeg 13.4.1 Cymraeg ar y rhyngrwyd 14 Gweler hefyd 15 Llyfryddiaeth Toglo is-adran Llyfryddiaeth 15.1 Cyffredinol 15.2 Gwefannau 15.3 Dysgu Cymraeg 16 Cyfeiriadau 17 Dolenni allanol Toglo is-adran Dolenni allanol 17.1 Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 Toglo'r tabl cynnwys Cymraeg 149 iaith Аԥсшәа Afrikaans Alemannisch አማርኛ Aragonés Ænglisc अंगिका العربية مصرى Asturianu Azərbaycanca Boarisch Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Български বাংলা Brezhoneg Bosanski Буряад Català 閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ کوردی Čeština Чӑвашла Dansk Deutsch Zazaki Dolnoserbski Ελληνικά English Esperanto Español Eesti Euskara فارسی Suomi Võro Føroyskt Français Arpetan Nordfriisk Frysk Gaeilge Gàidhlig Galego 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺 Gaelg Hausa 客家語 / Hak-kâ-ngî עברית हिन्दी Fiji Hindi Hrvatski Hornjoserbsce Magyar Հայերեն Interlingua Bahasa Indonesia Ilokano Ido Íslenska Italiano 日本語 ქართული Qaraqalpaqsha Tyap Kumoring Қазақша 한국어 Перем коми Къарачай-малкъар Kurdî Коми Kernowek Latina Lëtzebuergesch Лезги Lingua Franca Nova Limburgs Ligure Lombard ລາວ Lietuvių Latviešu Māori Македонски Монгол ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ मराठी Bahasa Melayu မြန်မာဘာသာ مازِرونی Nedersaksies Plattdüütsch Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål Nouormand Occitan Livvinkarjala Ирон ਪੰਜਾਬੀ Picard Polski Piemontèis پنجابی پښتو Português Runa Simi Rumantsch Română Русский Саха тыла ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ Sardu Sicilianu Scots Davvisámegiella Srpskohrvatski / српскохрватски සිංහල Simple English Slovenčina Slovenščina Shqip Српски / srpski Seeltersk Svenska Kiswahili Ślůnski தமிழ் Тоҷикӣ ไทย Tagalog Toki pona Türkçe Татарча / tatarça ئۇيغۇرچە / Uyghurche Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Vepsän kel’ Tiếng Việt West-Vlams Walon 吴语 მარგალური 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 中文 Golygu dolenni Erthygl Sgwrs Cymraeg Darllen Golygu Golygu cod Gweld hanes Blwch offer Adnoddau symud i'r bar ochr cuddio Gweithredoedd Darllen Golygu Golygu cod Gweld hanes Cyffredinol Beth sy'n cysylltu yma Newidiadau perthnasol Dolen barhaol Gwybodaeth am y dudalen Cyfeirio at y dudalen hon Cael URL byr Switch to legacy parser Argraffu/allforio Llunio llyfr Lawrlwytho fel PDF Fersiwn argraffu Mewn prosiectau eraill Comin Wicimedia Wikifunctions Wiciddyfynnu Eitem Wicidata Gwedd symud i'r bar ochr cuddio     Oddi ar Wicipedia (17.8% o boblogaeth Cymru yn ôl [[Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2021|cyfrifiad 2021]] y Deyrnas Unedig, gan gynnwys siaradwyr [[Iaith gyntaf|L1]] ac [[Ail iaith|L2]] speakers)\n*[[Lloegr]]: 110,000 (2007, amcangyfrifiad)<ref>{{cite web|url=https://calls.ac.uk/wp-content/uploads/4844.pdf |title= Estimation of the number of Welsh speakers in England |author=Hywel Jones|website=calls.ac.uk}}</ref>\n*[[Talaith Chubut|Yr Ariannin (Chubut)]]: 1,500–5,000<ref>{{cite web|title=Patagonia's Welsh settlement was 'cultural colonialism' says academic|last=Devine |first=Darren |url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/patagonias-welsh-settlement-cultural-colonialism-2514111 |website=Wales Online|date=30 Mawrth 2013 |access-date=6 Mai 2017 }}</ref><ref>{{Cite news |last=Prior |first=Neil |date=30 Mai 2015 |title=Patagonia 150 years on: A 'little Wales beyond Wales' |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-32919137 |access-date=2020-07-30}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Harris |first1=Trevor |title=The Welsh language in Patagonia |journal=European Journal of Language Policy |date=Hydref 2018 |volume=10 |issue=2 |pages=277–295 |doi=10.3828/ejlp.2018.15}}</ref>\n*[[Canada]]: <3,885 ([[Iaith gyntaf|L1]])<ref>{{cite web|title=Population of immigrant mother tongue families, showing main languages comprising each family, Canada, 2011|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-314-x/2011003/tbl/tbl3_2-1-eng.cfm|website=Statistics Canada|access-date=21 Awst 2017}}</ref> (2011)\n*[[Unol Daleithiau America]]: 2,003<ref>{{Cite web |title=Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over: 2017-2021|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/language-use/2017-2021-lang-tables.html }}</ref> \n*[[Awstralia]]: 1,737<ref>{{cite web|title=Cultural diversity: Census 2021|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021|website=Australian Bureau of Statistics|date=12 Ionawr 2022 |access-date=8 Hydref 2023}}</ref>"},"speakers_label":{"wt":"Siaradwyr"},"familycolor":{"wt":"Indo-European"},"fam2":{"wt":"[[Ieithoedd Celtaidd|Celteg]]"},"fam3":{"wt":"[[Celteg Ynysig]]"},"fam4":{"wt":"[[Ieithoedd Brythonaidd|Brythoneg]]"},"fam5":{"wt":"[[Ieithoedd Brythoneg Gorllewinol|Brythoneg Gorllewinol]]"},"ancestor":{"wt":"[[Brythoneg]]"},"ancestor2":{"wt":"[[Hen Gymraeg]]"},"ancestor3":{"wt":"[[Cymraeg Canol]]"},"dia1":{"wt":"[[Gwyndodeg]]"},"dia2":{"wt":"[[Powyseg]]"},"dia3":{"wt":"[[Dyfedeg]]"},"dia4":{"wt":"[[Gwenhwyseg]]"},"dia5":{"wt":"[[Cymraeg y Wladfa]]"},"nation":{"wt":"[[Cymru]] ([[y Deyrnas Unedig]])"},"minority":{"wt":"[[Yr Ariannin]] ([[Talaith Chubut]])"},"script":{"wt":"{{Unbulleted list|[[Y sgript Ladin|Lladin]] ([[Orgraff y Gymraeg|y wyddor Gymraeg]])|[[Braille Cymraeg]]}}"},"agency":{"wt":"{{Unbulleted list|[[Comisiynydd y Gymraeg]] (2012–heddiw)|[[Bwrdd yr Iaith Gymraeg]] (1993–2012)}}"},"iso1":{"wt":"cy"},"iso2b":{"wt":"wel"},"iso2t":{"wt":"cym"},"iso3":{"wt":"cym"},"glotto":{"wt":"wels1247"},"glottorefname":{"wt":"Welsh"},"lingua":{"wt":"50-ABA"},"notice":{"wt":"IPA"},"map":{"wt":"Welsh speakers in the 2021 census.svg"},"mapcaption":{"wt":"[[Cymraeg#Statws_swyddogol|Y boblogaeth sy'n siarad Cymraeg]] yng [[Cymru|Nghymru]] yn ôl cyfrifiad 2021"},"coordinates":{"wt":""},"map2":{"wt":"StatwsIaithUNESCO - Archolladwy.png"},"mapcaption2":{"wt":"{{center|Mae'r Gymraeg yn [[Iaith mewn perygl|mewn perygl]] yn ôl ''[[Atlas Ieithoedd y Byd|Atlas o Ieithoedd y Byd mewn Perygl]]'' (2010) UNESCO.<ref>{{Cite book| edition = 3rd ed. entirely revised, enlarged and updated.| isbn = 978-92-3-104095-5| publisher = UNESCO, Intangible Cultural Heritage Section| last1 = Moseley| first1 = Christopher| last2 = Nicolas| first2 = Alexandre| title = Atlas of the world's languages in danger / editor-in-Chief, Christopher Moseley ; cartographer, Alexandre Nicolas.| location = Paris| series = Memory of peoples series| date = 2010 |url= https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187026}}</ref>}}"}},"i":0}}]}'>Cymraeg Ardal Y Deyrnas Unedig (Cymru, Lloegr), yr Ariannin (Talaith Chubut) Ethnigedd Y Cymry Siaradwyr Cymru: 538,300 (2021) (17.8% o boblogaeth Cymru yn ôl cyfrifiad 2021 y Deyrnas Unedig, gan gynnwys siaradwyr L1 ac L2 speakers) Lloegr: 110,000 (2007, amcangyfrifiad)[1] Yr Ariannin (Chubut): 1,500–5,000[2][3][4] Canada: <3,885 (L1)[5] (2011) Unol Daleithiau America: 2,003[6] Awstralia: 1,737[7] Teulu ieithyddol Indo-Ewropeaidd CeltegCelteg YnysigBrythonegBrythoneg GorllewinolCymraeg Ffurfiau cynnar Brythoneg Hen Gymraeg Cymraeg Canol Tafodieithoedd Gwyndodeg Powyseg Dyfedeg Gwenhwyseg Cymraeg y Wladfa System ysgrifennu Lladin (y wyddor Gymraeg) Braille Cymraeg Statws swyddogol Iaith swyddogol yn Cymru (y Deyrnas Unedig) Iaith leiafrifol gydnabyddedig yn Yr Ariannin (Talaith Chubut) Rheolir gan Comisiynydd y Gymraeg (2012–heddiw) Bwrdd yr Iaith Gymraeg (1993–2012) Codau iaith ISO 639-1 cy ISO 639-2 wel (B) cym (T) ISO 639-3 cym Glottolog wels1247 ELP Welsh Linguasphere 50-ABA Y boblogaeth sy'n siarad Cymraeg yng Nghymru yn ôl cyfrifiad 2021 Mae'r Gymraeg yn mewn perygl yn ôl Atlas o Ieithoedd y Byd mewn Perygl (2010) UNESCO.[8] Mae'r erthygl hon yn cynnwys symbolau ffonetig IPA. Heb gymorth rendro priodol, efallai y byddwch yn gweld marciau cwestiwn, blychau, neu symbolau eraill yn lle nodau Unicode. Am ganllaw cyflwyniadol ar symbolau IPA, gweler Help:IPA. Map o Gymru yn 1891, gan ddangos dosbarthiad y Gymraeg yn ôl ardal mewn pum categori (o dan 10% i dros 80%) Mae'r Gymraeg yn iaith mewn perygl yn ôl UNESCO Atlas Ieithoedd y Byd (2010) Iaith Geltaidd a ddaeth o'r Frythoneg sy'n frodorol i'r Cymry yw Cymraeg ([kəmˈraːiɡ] neu y Gymraeg [ə ɡəmˈraːiɡ] gyda'r fannod). Siaredir y Gymraeg fel iaith frodorol yng Nghymru gan tua 18% o'r boblogaeth, gan rai yn Lloegr, ac yn y Wladfa (y wladfa Gymreig yn Nhalaith Chubut, yr Ariannin). Rhoddodd Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 statws swyddogol i'r iaith Gymraeg yng Nghymru.[9] Mae'r Gymraeg a'r Saesneg ill dau yn ieithoedd swyddogol de jure y Senedd,[10][11] ond nid yw eu statws yn gyfartal yn ymarferol achos bod cyfieithiadau o'r Gymraeg i'r Saesneg a nid y gwrthwyneb. Yn ôl cyfrifiad 2021, roedd 538,300 o breswylwyr arferol yng Nghymru oedd yn dair oed neu'n hŷn yn gallu siarad Cymraeg (17.8% o'r boblogaeth), tra bod ychydig dros chwarter (25.1%) yn nodi bod ganddynt rywfaint o sgiliau iaith Gymraeg.[12] Cafwyd ffigurau uwch gan arolygon eraill: canfu arolwg yn 2022–2023 fod 34% o bobl 16 oed neu hŷn yn gallu siarad Cymraeg (dywedodd 18 y cant ohonynt eu bod yn gallu siarad Cymraeg, a dywedodd 16 y cant fod ganddynt rywfaint o allu i siarad Cymraeg).[13] Ym mis Mawrth 2025, dangosodd data arolwg arall fod oddeutu 828,600 o bobl (26.9%) tair oed neu hŷn yng Nghymru yn gallu siarad Cymraeg.[14] Mae bron i hanner yr holl siaradwyr Cymraeg yn ystyried eu hunain yn rhugl, tra bod 20% yn gallu siarad cryn dipyn.[15] Mae 56% o siaradwyr Cymraeg yn siarad yr iaith bob dydd, ac mae 19% yn siarad yr iaith yn wythnosol.[15] Flwyddyn ar ôl blwyddyn ers 1951, mae nifer y siaradwyr Cymraeg yng Nghymru wedi cynyddu[angen ffynhonnell], er bod canran y siaradwyr hynny o fewn poblogaeth Cymru wedi gostwng bob degawd ar wahân i'r niferoedd a adroddwyd trwy Gyfrifiadau'r Deyrnas Unedig yn 1991 a 2001. Mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cynyddu nifer y siaradwyr Cymraeg i filiwn, a dyblu'r defnydd dyddiol o'r iaith, erbyn 2050.[16] Ers 1980, mae nifer y plant sy'n mynychu ysgolion Cymraeg wedi cynyddu, tra bod y nifer sy'n mynd i ysgolion dwyieithog a chyfrwng deuol Cymraeg wedi gostwng.[17] Ystyrir y Gymraeg fel yr iaith Geltaidd sydd leiaf mewn perygl gan UNESCO.[18] Cymraeg Iaith Gramadeg Morffoleg Orgraff Seinyddiaeth Yr wyddor Cymraeg llafar Cymraeg ysgrifenedig Benthyg geiriau Hanes Trawsnewidiad y Frythoneg i'r Gymraeg Cymraeg Cynnar Hen Gymraeg Cymraeg Canol Cymraeg Modern Cynnar Cymr…