Amonia - Wicipedia Neidio i'r cynnwys Prif ddewislen Prif ddewislen symud i'r bar ochr cuddio Llywio Hafan Porth y Gymuned Y Caffi Materion cyfoes Newidiadau diweddar Erthygl ar hap Cymorth Chwilio Chwilio Gwedd Rhoi Creu cyfrif Mewngofnodi Offer personol Rhoi Creu cyfrif Mewngofnodi Cynnwys symud i'r bar ochr cuddio Y dechrau 1 Proses Haber 2 Defnydd Toglo is-adran Defnydd 2.1 Gwrtaith 2.2 Asid nitrig 2.3 Glanhawyr 3 Cyfeiriadau Toglo'r tabl cynnwys Amonia 115 iaith Afrikaans العربية الدارجة مصرى অসমীয়া Asturianu Azərbaycanca تۆرکجه Bikol Central Беларуская (тарашкевіца) Беларуская Български বাংলা Bosanski Català کوردی Qırımtatarca Čeština Чӑвашла Dansk Deutsch Ελληνικά English Esperanto Español Eesti Euskara Estremeñu فارسی Suomi Français Nordfriisk Frysk Gaeilge 贛語 Gàidhlig Galego गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni 客家語 / Hak-kâ-ngî עברית हिन्दी Hrvatski Magyar Հայերեն Bahasa Indonesia Ido Íslenska Italiano 日本語 Jawa ქართული Қазақша ಕನ್ನಡ 한국어 Kurdî Кыргызча Latina Limburgs Lietuvių Latviešu Malagasy Македонски മലയാളം Монгол मराठी Bahasa Melayu မြန်မာဘာသာ Plattdüütsch नेपाली Nederlands Norsk nynorsk Norsk bokmål Occitan ਪੰਜਾਬੀ Polski Piemontèis پنجابی پښتو Português ရခိုင် Română Русский Саха тыла Sicilianu Scots سنڌي Srpskohrvatski / српскохрватски Simple English Slovenčina Slovenščina ChiShona Shqip Српски / srpski Sunda Svenska Kiswahili தமிழ் తెలుగు Тоҷикӣ ไทย Tagalog Türkçe Українська اردو Oʻzbekcha / ўзбекча Tiếng Việt Winaray 吴语 ייִדיש Yorùbá 文言 閩南語 / Bân-lâm-gí 粵語 中文 IsiZulu Golygu dolenni Erthygl Sgwrs Cymraeg Darllen Golygu Golygu cod Gweld hanes Blwch offer Adnoddau symud i'r bar ochr cuddio Gweithredoedd Darllen Golygu Golygu cod Gweld hanes Cyffredinol Beth sy'n cysylltu yma Newidiadau perthnasol Dolen barhaol Gwybodaeth am y dudalen Cyfeirio at y dudalen hon Cael URL byr Switch to legacy parser Argraffu/allforio Llunio llyfr Lawrlwytho fel PDF Fersiwn argraffu Mewn prosiectau eraill Comin Wicimedia Eitem Wicidata Gwedd symud i'r bar ochr cuddio Oddi ar Wicipedia Amonia Enghraifft o: math o endid cemegol  Math pnictogen hydride, azane  Màs 17.03 uned Dalton  Rhan o response to toxic substance, ammonium homeostasis, cellular ammonium homeostasis  Yn cynnwys nitrogen, hydrogen  Dynodwyr SMILES N  Freebase /M/0p6_  Thesawrws y BNCF 22283  CAS 7664-41-7  PubChem CID 222  ChEBI 16134  InChI Inchi=1s/h3n/h1h3  ChEMBL Chembl1160819  ChemSpider 217  UNII 5138q19f1x  KEGG D02916  Rhif EC 231-635-3  Cofrestr Beilstein 3587154  ECHA 100.028.760  HMDB Hmdb0000051  PDB 1euo, 3c76, 2eu7, 5lxw, 1u0x, 5hll, 3c78, 3c77, 2fr6, 1hh7, 3fll, 1d2u, 5l3h, 5l3i, 1np4, 1u7g, 1x8p, 4gnw, 3rgs, 1i8o  RxNorm CUI 1299884  UMLS CUI C0002607  NDF-RT N0000022607  Quora Ammonia  PDB Ligand Nh2  Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia Gofal! Ceir erthygl arall ar amoniwm. Mae amonia (neu'n llai cyffredin, azane) yn gyfansoddyn sydd wedi'i wneud o ddwy elfen: hydrogen a nitrogen gyda'r fformiwla cemegol NH3. Mae'n nwy di-liw gydag arogl llym iawn. Mae ganddo gyfraniad cryf i anghenion maeth organebau daearol oherwydd priodweddau ei halwynau fel gwrtaith amaethyddol. Gweler halwynau amoniwm. Gellir hefyd ei ddisgrifio fel un o flociau adeiladu o fewn synthesis llawer o nwyddau, tabledi a moddion y fferyllydd a hylifau glanhau. Er ei fod yn gyffredin yn y gweithle a'r cartref mae iddo briodweddau peryglus iawn. Ledled y byd, cynhyrchwyd oddeutu 198 miliwn tunell[1] ohono yn 2012, sef 35% o godiad ers 2006. Mae'r amonia a gynhyrchir yn fasnachol yn cael ei alw, fel arfer, yn "amonia anhydrus", ac mae'r term yma'n pwysleisio absenoldeb dŵr o fewn y deunydd. Oherwydd fod NH3 yn berwi ar −33.34 °C (−28.012 °F) dan wasgedd o 1 atmosffêr, mae'n rhaid cadw, neu storio'r hylif o dan wasgedd uchel neu mewn lle sydd ag iddo dymheredd isel. Mae "amonia cyffredin" y cartref (neu amoniwm hydrocsid) yn gymysgedd o NH3 and dŵr. Gellir mesur cryfder yr hylif mewn unedau ar Raddfa Baumé (dwysedd), gyda 26 gradd Baumé (tua 30% (o ran pwysau) o amonia ar 15.5 °C) yn gyffredin mewn nwyddau masnachol.[2] Gall amonia cyffredin amrywio o ran ei grynhoad (concentration) o 5 i 10% (o ran pwysau) o amonia. Proses Haber [golygu | golygu cod] Cynhyrchir amonia ar raddfa ddiwydiannol trwy broses Haber. Mae nitrogen yn adweithio â hydrogen ym mhresenoldeb catalydd haearn ar 650-720K (380-450oC) dan wasgedd uchel (tua 150-200 atmosffer).[3] Mae’r adwaith isod rhwng nitrogen a hydrogen yn gildroadwy: N2(n) + 3H2(n) → 2NH3(n) Mae’r adwaith hefyd yn ecsothermig: ΔHθ=-92 kJmol−1 Mae cynnyrch amonia ym mhroses Haber yn llai o lawer na 100%. Mae hyn yn golygu bod y cymysgedd adwaith yn cynnwys nwyon hydrogen a nitrogen nad ydynt wedi adweithio pan fydd y broses wedi gorffen. Mae’r nwyon hyn yn cael eu hadennill trwy hylifo’r amonia ac ailgylchu’r nwyon gweddilliol yn ôl i’r adweithydd. Defnydd [golygu | golygu cod] Gwrtaith [golygu | golygu cod] Yn 2004, roedd 83% o'r holl amonia a gynhrchwyd yn cael ei ddefnyddio fel gwrtaith amaethyddol, naill ai fel halwynau neu hylifau. Wedi ei hydoddi a'i ledaenu i'r pridd caiff effaith bositif ar blanhigion megis gwenith neu ŷd gan fod amonia a'i gyfansoddion yn ffynhonnell nitrogen a ddefnyddir gan y cnydau i gynhyrchu protein. Asid nitrig [golygu | golygu cod] Defnyddir amonia'n uniongyrchol neu'n anuniongyrchol yn y broses o greu cyfansoddion sy'n cynnwys nitrogen. Un o'r rhai hyn ydy asid nitrig, a gaiff ei gynhyrchu yn sgil y broses a elwir yn Broses Oswald drwy ocsideiddio amonia gydag aer ar gatalydd platinwm ar wres o 700–850 °C, ~9 atm.[4] NH3 + 2 O2 → HNO3 + H2O Defnyddir asid nitrig i gynhyrchu gwrtaith, ffrwydron a llawer o gyfansoddion eraill. Glanhawyr [golygu | golygu cod] Toddiant o NH3 a dŵr ydy amonia cyffredin, hynny yw amoniwm hydrocsid, a chaiff ei ddefnyddio ar gyfer gwaith pob-dydd o lanhau. Ceir effaith taclus a sgleiniog o'i ddefnyddio gan nad ydyw'n gadael olion eraill yn y broses o lanhau, ac o'r herwydd fe'i defnyddir i lanhau gwydr ffenestri, dur a photiau clai, poptai ac i socian cyfarpar y gegin sydd'n gacen o garbon. Mae'r math hwn o amonia yn amrywio o ran ei gryfder o 5 - 10%. Cyfeiriadau [golygu | golygu cod] ↑ Ceresana. "Market Study Ammonia". Ceresana. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-10-09. Cyrchwyd 2012-11-07. ↑ "Ammonium hydroxide physical properties" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2007-11-27. Cyrchwyd 2013-03-01. ↑ The Chemical Industry Education Centre (1999). The Chemical Industry. York: University of York. ISBN 1-85342-577-X. ↑ Holleman, A. F.; Wiberg, E. (2001). Inorganic Chemistry. San Diego: Academic Press. ISBN 0-12-352651-5.CS1 maint: multiple names: authors list (link) Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Amonia&oldid=13522280" Categorïau: Amonia Cyfansoddion cemegol Categorïau cudd: Tudalennau gyda meysydd deublyg yn y Nodion Erthyglau sy'n defnyddio Nodyn Gwybodlen pethau Wicidata CS1 maint: multiple names: authors list Golygwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 4 Ebrill 2025, am 09:33 . Cafodd y dudalen ei rendro drwy ddefnyddio Parsoid. Mae'r testun ar gael o dan Creative Commons Attribution-ShareAlike License; gall telerau ychwanegol fod yn berthnasol. Gweler y Telerau Gwasanaeth am fanylion. Polisi preifatrwydd Ynglŷn â Wicipedia Gwadiadau Legal & safety contacts Cod Ymddygiad Datblygwyr Ystadegau Datganiad cwcis Golwg symudol Chwilio Chwilio Toglo'r tabl cynnwys Amonia 115 iaith Ychwanegu pwnc